Zer gertatu zen 2024ko martxoaren 4an?
Amaya Zabarte: Martxoaren 4an arrisku handiko partida bat zegoen Realaren eta PSGren artean. Hedapen polizial handia egon zen, printzipioz, partidura bertaratutakoen segurtasuna bermatzeko. Egun osoa egon ginen albisteen zain, zelaiaren inguruan zegoen egoera zein zen ikusteko, semearekin gindoazelako. 10 urte zituen. Joseba joan zen Donostiara lehenengo. Esan zidan dezente hedapen polizial zegoela eta ematen zuela lasai zegoela dena; horixe espero da halako ekitaldietako hedapenaz. Beraz, haurrarekin joatea erabaki genuen.
Han geundela, karga bat hasi zen. Zelaiaren inguruan dagoen taberna batean babestu ginen. Irten gintezkeela esan zigutenean, zuzenean joan ginen zelaira. Nire senarra eta semea bazkide-txartelekin sartu ziren, baina nire sarrera elektronikoa zen. Sarrera kargatzen saiatzean, estaldura joan egin zen, beraz, esan nien zain geratuko nintzela hura kargatu arte. Zelaitik eta zale gehienengandik pixka bat urrundu nintzen, moztuta zegoen errepidearen erdibitzaileraino, eta estaldura bila hasi nintzen. Orduan, bota-hotsa entzun nuen.
"Estaldura bila hasi nintzen. Orduan, bota-hotsa entzun nuen"
Joseba Novoa: Amaya mugikorraren estaldura bilatzen ari zenean, bideo batean ikus daitekeenez, jendea lasai pasatzen ari zen eta ez zegoen inolako istilurik. Une jakin batean, Amayak zaratak entzun zituen bat-batean, biratu egiten zen, eta Ertzaintza zela ikusi zuen, harengana korrika zihoala.
Zelairantz korrika joaten saiatu zen, baina hortxe gertatu zen detonazioa hain justu, eta kolpe bat jaso zuen buruan. Gero bideoetan ikusi du zer gertatu zen, baina berak ez du ezer gogoratzen kolpea jaso zuen unetik. Ahal zuen moduan altxatu zen hainbat aldiz eta tren-geltokiraino joan zen; bertan erori zen. Baina bideoan ikusten da nola pasatzen diren ertzainak haren ondotik; bat-batean, bat gelditu egiten da, biratu eta lurrean ostikada bat ematen dio. Lesioek garezur-hausturak, odoljario subdurala eta sekuelak eragin zizkioten. Eta hori larria dela uste badugu, hor hasi zen, gainera, Via Crucis judiziala.
Epaitegietara jo zenuten salaketa bat jartzeko. Zein ibilbide izan du?
J. N: Salaketa jarri eta hiru egunera itxi zuen kasua epaileak, lesioak arinak zirela eta egile ezagunik ez zegoela esanez. "Lesio arinak", nire emaztea ZIUn zegoenean. Helegitea jarri genuen, eta Probintzia Auzitegiak kasua irekitzeko eta behar bezalako instrukzioa egiteko agindu zuen, epaileak ez baitzuen instrukziorik egin. Bidegabekeria konparatiboa iruditzen zaigu; izan ere, epaileak Ertzaintzari galderak egin izan dizkionean, modu ezin hobean izan da, baina beste lekuko batzuk joan direnean, beste modu batean tratatu ditu. Negarrez bukatu zuen lekukoetako batek.
"Salaketa jarri eta hiru egunera itxi zuen kasua epaileak, lesioak arinak zirela eta egile ezagunik ez zegoela esanez. 'Lesio arinak', nire emaztea ZIUn zegoenean"
Martxo honetan jakin zen epaileak berriz artxibatu zuela auzia.
J. N: Berriro jarri dugu errekurtsoa Probintzia Auzitegian, eta orain erabaki behar du kasua epaiketara eraman ala ez. Baina Ertzaintzaren instrukzioa irrigarria izan da: bi urtean ez du irudi berririk eman, ezta hobetutako irudirik ere. Hiriaren erdigunean arrisku handiko partida bat zegoen egun batean, bideo bakarra da udalaren web-kamera batetik lortutako bat, nahiz eta badakigun dronea, Ertzaintzaren kamerak, kazetarien irudiak eta abar bazeudela. Baina ez dituzte eman. Bitxia da dozenaka ertzainengandik 20 metro eskasera pertsona bat hil zitekeela eta kasua konpontzeko gai ez direla. Zalantza da: hain ezgaiak dira, ala ez dute kasua argitu nahi?
A. Z: Beste kasu batzuetan gertatu denaren antzekoa da.
J. N: Ikusten dugunez, Ertzaintza zalantzan jartzen duen edo Ertzaintzaren biolentziari lotuta dagoen kasuren bat gertatzen den bakoitzean, ez da argitzen edo ebazten.
"Zalantza da: hain ezgaiak dira, ala ez dute kasua argitu nahi?"
Amaya, zuk ez zenuen epailearen aurrean deklaratu gertakariak izan eta ia urtebete igaro arte, eta ordura arte ez zintuen mediku forentse batek ere ikusi. Nola gogoratzen duzu zure deklarazioa?
A. Z: Laburra izan zela oroitzen dut, oinarrizko galderekin, hotza. Nik ulertzen dut epaitegi bat leku hotza dela, ez nuen enpatiazko jarrerarik espero nirekiko, baina galderak oso oinarrizkoak iruditu zitzaizkidan.
J. N: Xehetasun bitxi bat dago: Amaya epaileari aurpegia ikusi gabe atera zen bulegotik. Ordenagailuko pantailaren atzean babestu zen eta ezin izan zion aurpegia ikusi.
A. Z: Espedientea betetzeko galderak izan ziren. Baiezko edo ezezko erantzuna baino ematen ez zuten galderak ziren. 6 bat minutu eta dozena bat galdera izan ziren, asko jota, eta gertakaria izan zenetik 11 hilabetera. Auzitegiko medikuak ere 11 hilabete beranduago ikusi ninduen. Guardian zegoen forentseak salaketa jarri zen unean baloratu beharko ninduen. Ertzaintzak protokoloz eskatu zuen hori, baina epaileak erabaki zuen ez zela beharrezkoa, ni ZIUn nengoela. Probintzia Auzitegiak eskatuta kasua berriro ireki behar izan zenean, eskatu zen auzitegi-mediku batek ni baloratzeko, niri deklarazioa hartzeko eta lekukoei deklarazioa hartzeko. Orduan bete ziren eskaera horiek.
Zer dio txosten forentseak?
A. Z: Mediku forentseek esan dute balorazioa askoz lehenago egin behar zela, bestela oso zaila baita sendatze edo egonkortze fasean dagoen lesio bat baloratzea. Horregatik, irizpena nahiko argia da, baina interpretazioetarako tartea uzten du: ez dute baieztatzen edo gezurtatzen foam-bola bat izan zenik. Esaten da lesioak bateragarriak direla foam-bala baten moduko objektu erronbo batekin, belaun-babes batekin edo bota batekin, eta erabat baztertzen dituzte botila bat, harri bat edo lurreko erorketa bera. Baina epaileak entzungor egiten dio horri. Txostenean ez denez argi eta garbi adierazten X objektua izan zela, horri eusten dio.
J. N: Esanguratsuena da epaileak Ertzaintzaren bertsioari bakarrik heldu diola; Ertzaintzak ez du jo, ez du tiro egin eta egia osoa esan du. Aitzitik, ez ditu kontuan hartu ez bideoak, ez lekukoak, ez mediku forentsearen txostena.
"Epaileak Ertzaintzaren bertsioari bakarrik heldu dio; Ertzaintzak ez du jo, ez du tiro egin eta egia osoa esan du"
A. Z: Txostenean argi dago: lesioak ez baldin baziren izan ez erorketagatik, ez harriengatik, ez botilengatik, baina bateragarriak baldin badira foam-bala batekin, belauneko kolpe batekin edo ostiko batekin, lesioak Ertzaintzak eragin zituen. Kontua da epaileak alegatzen duela txostena ez dela eztabaidaezina, eta zantzuek foam-bala bat izan zela adierazten badute ere, nork jaurti zuen ez dakigunez, kasua itxi egin behar dela dio.
J. N: Ez digu aukerarik ematen epaiketa batera joateko eta frogatzeko ea nork ostikatu zuen Amaya eta ea nork egin zuen tiro bere aurka.
Zein da ertzainen bertsioa?
A. Z: Haiek diote ez zutela tiro egin, protokoloz ez delako tiro egiten lasterketan ari direnean, eta atestatua egitean falta ziren balak, nire lesioarekin bateragarriak direnak, poltsatik erori zitzaizkiela. Ez omen dakite zer gertatu zen haiekin. Desagertu egin dira, eta ez dakigu zergatik, ez nola, ez noiz.
J. N: Bi jaurtigai mota daude, eta desagertu zirenak, kasualitatez, kaltegarrienak dira. Egun horretan erabat debekatuta zuten horiek erabiltzea. Guk ez genekien hori, ez baitu atestatuan jartzen, baina egun horretako ertzainburuak hala azaldu zuen, deklarazioa hartu ziotenean.
"Haiek diote [...] atestatua egitean falta ziren balak, nire lesioarekin bateragarriak direnak, poltsatik erori zitzaizkiela [...]. Desagertu egin dira"
Lurrean zegoela Amayari ostikoa eman zion agenteari dagokionez, nor izan zen jakin duzue?
J. N: Badakigu plaka, eta agenteak lekukotasuna eman du. Baina estropezu egin omen zuen, bere esanetan. Hala ere, irudiak hor daude, eta argi ikusten da hanka atzera bota zuela eta ostikoa eman ziola Amayari.
A. Z: Eta epaileak egi modura onartzen du estropezu egin zuela.
J. N: Kanpoko jende guztiak ikusten du nola ostikatu zuten Amaya, baina tartean daudenek ez dute ikusten.
Nolakoa izan da zuentzat agenteek beren bertsioa nola muntatzen zuten entzutea eta epaileak beren kontakizuna ontzat ematen zuela ikustea?
J. N: Amorru eta ezintasun handia sentitu ditugu. Zuk uler dezakezu polizia-indar baten barruan ondo jokatzen ez duen jendea badagoela. Baina ez dugu ulertzen hau elkarren segidan gertatu den zerbait izatea, hau da, ez da bakarrik pertsona batek tiro egin duela eta beste batek ostikada eman duela: gainerakoek estali egin dute hori, eta sistema judizialak ere ez du lagundu hori ebazten. Eta horren erakusgarri oso argi bat egon da: fiskala ez da aurkeztu ere egin deklarazioak izan direnean. Niri deigarria egiten zait, izan ere, gero mutiko batek futbolari bat iraintzen du eta, orduan, den-denak agertzen dira. Baina herritar bat ia hil egiten dute, eta fiskala ez da agertu ere egiten.
"Ez da bakarrik pertsona batek tiro egin duela eta beste batek ostikada eman duela: gainerakoek estali egin dute hori, eta sistema judizialak ere ez du lagundu hori ebazten"
Kontrara, gizartearen erantzuna orokorrean oso bestelakoa izan da.
A. Z: Oso positiboa izan da. Herritarrek irudiak ikusi dituzte, beren irizpide propioa dute, eta babestuta sentitu gara. Laguntza handia eman digute gure abokatuak, zaleek eta Realeko peñek. Animatu egin gaituzte, indarra eman digute jarraitzeko. Nik uste dut gizarteak egia ikusi duela. Maila judizialean ezer aitortzen ez diguten arren, maila sozialean nahiko argi geratu dela uste dut.
J. N: Niri, pertsonalki, ertzainak etorri zaizkit; esan didate astakeria dela Amayari egin dioten guztia, eta ez dutela ulertzen gertatzen ari dena posible izatea.
A. Z: Baina maila pertsonalean da hori. Instituzioa bera, jakina, ez da inoiz biktimaren alde jarri. Nik ez dut halakorik sentitu behintzat, ez Ertzaintzaren instituzioaren aldetik, ez Eusko Jaurlaritzaren aldetik. Sailburuak [Bingen Zupiria] aitortu du egoera zehatz batzuen biktima errugabea naizela; hitz-jario oso polita, baina nik ez dut benetan babesik sentitu. Kontrara, sentitzen dudana da instituzioa babesten duela, egiten duena egiten duela.
"Sailburuak [Bingen Zupiria] aitortu du egoera zehatz batzuen biktima errugabea naizela; hitz-jario oso polita [...] sentitzen dudana da instituzioa babesten duela, egiten duena egiten duela"
Joseba, zu Bingen Zupiriarekin bildu zinen, ez da?
J. N: Nik eskatuta bildu zen nirekin. Bilera horretan, nik, puntuz puntu, egun hartan gertatu zen guztia azaldu nion, eta Ertzaintzak egindako zabarkeria eta ankerkeria guztiak erakutsi nizkion. Ez zuen ahoa ireki. Presioa egin nuenean, erantzuna hau izan zen: "Baina zer nahi duzu esatea?". Adierazi zuen: "Nik ezin dut ezer esan. Hori epaileek esan behar dute". Baina nik diot: edozein lanetan, epaile batek epaiketa batean erabakitzen duenaren esperoan, ezer egin ez duen eta errugabea den pertsona bat nahita jo baduzu, zigor bat badago gutxienez. Zuzeneko kanporatzea ez bada.
A. Z: Jakina, ez da gertaera isolatu bat. Errepikatzen ari da. Prozesu horretan sartu baginen, niri gertatu zitzaidana beste inork jasan ez zezan izan zen, hau da, futbol-partida bat ikustera doan errugabe batek ez dezan bere burua ikusi bizia ere gal dezakeen egoera honetan. Baina etsigarriena da oraindik ere gertatzen ari dela eta beste heriotza bat izateko arriskua dagoela.
"Prozesu horretan sartu baginen, niri gertatu zitzaidana beste inork jasan ez zezan izan zen"
J. N: Niretzat, gertatzen ari den guztiaren barruan, garrantzitsuena Poliziaren funtzio nagusiari dagokiona da. Ni istiluen kontrako polizien aurka noa bereziki. Izan ere, beti zaindu behar dute herritarraren segurtasuna, eta erabiltzeko azken neurria izan behar da indarkeria fisikora jotzea. Baina ikusten ari garena da, eta ez bakarrik oraintsu Flotillakoen harreran bezala, baizik eta kasu guztietan, Ikerrenean [Arana] edo Xuharrenean [Pazos] adibidez, gutxienekoan eta arrazoirik gabe, indar fisikoa erabiltzen dutela. Gutxienekoan, istiluen aurkako materiala erabiltzen dute.
2024ko martxoaren 4an bertan, jende gehiago zauritu zuten Donostian, ez da?
A. Z: Hainbat emakume zauritu zituzten egun berean, denak lepoan edo buruan. Batek begian kolpea hartu zuen eta begiko lesio bat geratu zaio, neska gazte bat. Gorputzeko toki horietara ez da tiro egin behar. Ezin da, debekatuta dago. Eta PSGren egunean zauritutako emakume guztiei salaketa jarri eta hiru egunera itxi digute kasua.
"PSGren egunean zauritutako emakume guztiei salaketa jarri eta hiru egunera itxi digute kasua"
Zer aldarrikatzen duzue?
J. N: Niri justizia egitea gustatuko zitzaidakeen. Prozesu honetan guztian pasatu den egun bakoitzean, morala eta justizia egingo delako sinesmena ahuldu dizkidate, egitateei lotzen natzaielako. Ez dakit justizia egingo den ala ez, baina zalantza handiak ditut. Gustatuko litzaidake justizia eta erreparazioa egotea, eta, batez ere, politikari guztiek behingoz esku hartzea Ertzaintza jokatzen ari den moduan.
Larunbat honetan Bilbon egingo den manifestaziora batzera deitu duzue, errepresio eta inpunitate polizialaren aurka eta Jaurlaritzaren kriminalizazioaren aurka.
J. N: Niretzat garrantzitsua da, uste dudalako manifestazio horretan, bai modu pertsonalean bai sentsibilitate, jarduteko eta pentsatzeko modu desberdinetako kolektibo gisa, guztiek dutela doako indarkeria poliziala jasan izanaren izendatzaile komuna. Batzuek, agian, istorioak ikusiz gero, esango dute: "Zerbait gaizki egingo zuten". Baina nik beti esaten dut Amayari gertatu zaiona edonori gerta zekiokeela. Argi gera dadila: ezin dugu jarraitu baimentzen Ertzaintzak indar fisikoa horrela erabiltzea.
"Ezin dugu jarraitu baimentzen Ertzaintzak indar fisikoa horrela erabiltzea"
Zerbait gehitu nahi duzue?
J. N: Manifestazio honetara goaz, uste dudalako gure betebeharra dela aipatutakoa salatzea, baina esan behar dut ni beldurrez noala, ez baitakit benetan zer egin dezakeen Ertzaintzak egun horretan.
A. Z: Kasua jarraitu duen jende guztiak badaki zergatik ari garen borrokan, eta halakorik berriro gerta ez dadin da; ez diezaiogun negarrik egin beste Cabacas bati, kasurik ezagunenetako bat eta hain emaitza tristea izan zuena aipatzeagatik. Eskerrak eman nahi dizkiet lagundu diguten eta indarra eman diguten pertsona edo erakunde guztiei. Eta eskatuko nuke hilaren 20ko manifestaziora joan daitezela ahal duten eta kausa ona dela pentsatzen duten guztiak, bai eta lasaia izan dadila ere.
J. N: Baina nik hori Barne Sailari esango nioke: mesedez, utz diezagula lasai manifestatzen. Ez dezatela manifestazioa leherrarazi.
