KOLABORAZIOAK
Artikulu hau idatzi dut greba orokorraren edukia lantzea erraztuko duten ekarpen batzuk egiteko asmoz, etxebizitzari zuzenean lotutako gaiei buruzko argibideak emanez eta bereziki lantokietan eta militantzian sortzen diren zalantzei helduz. Positiboa iruditzen zait koiunturako gai garrantzitsuei buruzko jarrerak argitzea, greba orokorrerako deialdien hasieratik diskurtsoaz jabetzeko izan diren saiakerak kontuan hartuta, gai nagusiak merezi duen garrantzia kendu gabe. Beraz, etxebizitzaren gaiari ez diot hainbeste erreparatuko, %100ean atxikitzen natzaion Etxebizitza Sindikatu Sozialistak dagoeneko landu baitu: eragin handiko auziak tratatzeko jarrera eta mobilizazio-ziklo berriari buruzko jarrera argitzen zentratuko naiz. Gai horiei heltzeak azalpen orokorra ematen dio etxebizitzaren auziari, eta, aldi berean, greba orokorrerako deia mobilizazio-modu gisa ulertzen laguntzen du.
Etxebizitzak lotura estua du lan-arloarekin, baina soldatei buruzko programa generalistez gain, badira nabarmendu beharreko bi auzi: lan-prekaritatea eta orokortutako urraketak. Bigarren mailan geratu ohi dira, neurri batean kaltetutako sektoreengana iristeko eta horiek mobilizatzeko zailtasunagatik, baina baita polemikari heltzen ez dioten apustu ekonomizistak egiteko hautu zehatzagatik ere. Lehenengo kontzeptua, soldata, sindikatuek etengabe jorratzen dutena, aurreikus daitezkeen aldarrikapenen zerrendan doa; garrantzitsua, baina ez nahikoa. Bistakoa da bizitzaren kostuaren araberako soldata-igoeraren erreibindikazioari heldu egin behar zaiola. Are gehiago, KPIaren ohiko aldarrikapenetatik harago, zalantzan jarri beharko genuke ea zer kontzeptu sartzen diren kontsumoko prezioen indizean eta zer kontzeptu geratzen diren kanpoan. Hau da, indizeak oinarrizko ondasun eta zerbitzuen kontsumo-zerrenda bati lotu beharko litzaizkioke, eta soldata-igoera horren arabera aldarrikatu. Nolanahi ere, beharrezko eskari bat da, eta gaur egun enpresek ez dute behar bezalako igoerarik ematen, are gutxiago etxebizitzaren prezioaren neurrigabeko igoerarekin proportzioan.
Hala ere, hori ez da egunerokotasunari eroso heltzeko arazo bakarra. Gaur egun, lan prekario orokortuak milaka langileren etsipenari laguntzen dio, berez mugatzaileak diren soldata batzuk osatzeko gai ez direlako. Behin-behinekotasuna, borondatezkoa ez den partzialtasuna, enplegu bat baino gehiago izatea, kaleratze errazak, azpikontratazioa eta abar dira gaur egungo egoeraren eguneroko ogia, baina hori ez da emanda datorren zerbait; bilatutako zerbait baizik. Enpresek formula berriak aurkitu dituzte lan mota hori izan dadin jarraitu beharreko eredua; langilearen mendekotasuna bilatzeko malgutasunari, zaurgarritasunari eta lan merkeari dagokienez. Espazio hori langile migratzaile eta gazteekin bete ohi dute, eta arazo erantsi bat du: babes sindikal eskasaren arazoa, lana bera aldakorra delako eta sindikatu batzuei berrikuntza eta interesa falta zaizkielako.
Gai horri lotuta, garrantzitsua iruditzen zait enpresen urraketen auzia azpimarratzea, ez baitzaio arreta berezirik eskaintzen, nahiz eta austeritatearen eta prekaritatearen bola are gehiago gizentzen laguntzen duen. Horri dagokionez, zenbait kontzeptu dira garrantzitsuak. Lehenik eta behin, enpresen eta aholkularitzen urraketak orokorrak dira, eta milaka euro geratzen dira gauzatu gabeko erreklamazioen bidean. Bigarrenik, erreklamazio ofizialek oso gutxitan dute ondorio larriren bat enpresarentzat, unean uneko instituzioak eskatutako aldaketaz harago. Eta, hirugarrenik, ebazpen ofizialek ere ez dute jada balio urraketa aldatzeko edo atzera egiteko orduan.
Enpresek inpunitate osoz egiten dituzte urraketak, ondoriorik gabe eta euren jarduna eteteko baliabiderik gabe. Ondorioez ari naiz, egokitzapen hutsekin edo isun txikiekin konpontzen diren urraketei erreferentzia eginez; eta baliabideez ari naiz, lan-ikuskapen urri, sinboliko eta iritsezinei erreferentzia eginez. Eta, hori guztia, langile bati erreklamazioak jartzeak denboran eta dirutan ekar diezaiokeen kostu izugarria kontuan hartu gabe. Ziur nago norbaitek esango duela "ez dela hainbesterako", baina, orduan, gustatuko litzaidake honako hau azal diezadala: nola azaltzen da kotxea gaizki aparkatzeak kostu handiagoa izatea langile bati dagokion soldata ez ordaintzeak baino? Zertara bideratzen ditu Estatuak bere ahaleginak? Zenbat baliabide mobilizatzen ditu gauza bakoitzerako? Erantzunak agerikoak dira, langile-klase osoaren erreprodukzioaz arduratzen den eremua da, hain zuzen ere, Estatuak arreta gutxien eskaintzen dion eremua. Alegia, ez dagoela ia trabarik lan-arloan urraketak egiteko, Estatuko txiringitoa burgesiak egina delako. Are gehiago, botere-banaketaren, berdintasunaren eta errepresentazioaren ipuina bera ere zalantzan geratzen da, kontuan hartuta ez dagoela logikarik ordezkaritza aukeratu ahal izatearen, legeak negoziatzearen eta horiek betearaztearen artean.
Lan-esparruaz harago, diru publikoaren banaketa eta gaur egungo koiuntura sakondu nahi ditut. Faktore erabakigarri horiek egoera kontrolaezin baten muga modura saltzen dira, baina, egia esan, aspalditik erabat hausnartutako posizio batzuk dira. Nazioartean, hamarkadetan izan den aldi ezegonkorrenetako bat bizitzen ari gara. Ekialde Ertaineko, Ukrainako edo Hego Amerikako gerra inperialistak (nabarmenenak aipatzearren) potentziek baliabideengatik, merkataritza-ibilbideengatik, merkatuengatik eta eragin-eremuengatik duten lehia gero eta handiagoaren parte dira. Eszenatoki honetan, joko-taulako nagusiak ontzidia hondoratzera jolasten dira, eta nazioarteko langile-klaseak miseriarekin edo heriotzarekin ordaintzen du hori. Horren itzulpena da milioika pertsonak gerra zuzenean pairatzea eta beste hainbeste milioik horren ondorioak austeritate eta aurrekontu-doikuntza moduan pairatzea. Izan ere, ikusi besterik ez dago Espainiako Estatuaren defentsa- eta segurtasun-gastuak gora egin duela BPGren %2raino 2025ean, edo igoera are handiagoa izan dela Europako beste herrialde batzuetan. Errealitatea da estatuek gero eta apustu serioagoa egiten dutela politika gerraren bidez gauzatzeko eta beren interes burgesak beren txotxongiloen bidez defendatzeko. Horrekin aski ez, eta desorientazio politikoaz baliatuz, badirudi langile-klaseko sektore batzuk estatu-interesen parte bihurtzen direla, eta zuzenean lerrokatzen direla beren etsairik handienarekin. Horren adibide da Ukrainako gerra piztu zenean bizi izandako egoera, non elkartasun-olatu batek gure gizarteko geruza zabalak hartu zituen.
Krisi humanitarioei dagokienez, garrantzitsua da immigrazioaren gaia eta egoerak ondoz ondo eragindako erreakzioak aipatzea. Faxismoaren gorakada ez da kasualitatea, erdi-mailako klase nazionalek gaizki kalkulatutako erreakzio bat da, jarrera estatalista aurrerakoienetatik baimendua eta oligarkia handiek eta haien ordezkaritzak gidatua. Miopia politiko horrek erraz aurki daitezkeen errudunak bilatzen dituzten diskurtsoak ugaritzea ahalbidetzen du, eta langileen arteko lehiak benetako faktoreak ordezten ditu. Horregatik, erdi-mailako klase nazionalen osaera faktore erabakigarri bat da a posteriori elika ditzakeen diskurtsoei dagokienez. Ildo horretan, erraza da erreakzioak sortzea "pribilegioak" galtzearen eta klase-ikuspegi egokirik ez izatearen aurrean. Ikuspegi horretarako, ezinbestekoa da gaur egungo egoera sozialaren benetako arduradunak markatzea (etxebizitza, immigrazioa, prestazio sozialak eta abar barne), eta, aldi berean, dena sinplifikatuko ez duen diskurtso batekin asmatzea. Hau da, ez du balio immigrazioa eragiten duten faktoreak esplikatzea lanaren nazioarteko banaketa azalduz, geopolitikari buruzko azalpenak edo krisiak eragindako benetako ondorioak alde batera utzita. Testuingurua eta azalpenak ematea beharrezkoa da, eta langile-klase osoari zuzendutako diskurtsoa ezinbesteko zeregina da nazio-mailako eta nazioarteko barne-borrokak saihesteko.
Hala ere, garrantzitsua da kanpaina egiteko diskurtso antifaxistatik bereiztea. Hazten ari diren diskurtsoez jabetzea, horiek asimilatzea eta instituzionalizatzen saiatzea ere ez da gauza berria. Euskal Herrian ikusi dugu, baina baita Europan ere. Orain progresismoa omen da antifaxismoaren, etxegabetzeen aurkako borrokaren edo prestazio sozialen defentsaren bandera daramana. Bada, badirudi estrategia horrek gero eta sinesgarritasun txikiagoa duela. Izan ere, diskurtso horiek gizartean indarra hartzen badute, alderdi instituzionalak faxismoaren, etxegabetzeen edo osasun publikoaren alternatiba bakar gisa aurkezten direlako da. Hala ere, errealitatea oso bestelakoa da. Krisi txiki horiek krisi handiago baten barruan kokatu behar ditugu eta maila handiko benetako ofentsiba kapitalista parez pare ikusi, zeina, pixkanaka, langile-klasearen baldintzei eraso egiten ari den. Are gehiago, ez legoke inolako azalpenik Estatuaren kudeaketa-modu jakin batzuen inguruan edo kutsu progresistako diru publikoaren banaketaren inguruan, aurrez markatutako gidoi bati aurre egiteko ezintasunagatik ez balitz. Egia esan, bizi-baldintzen okertzea ofentsiba kapitalistaren parte da, eta ez dago soilik ezkerrak edo eskuinak gobernatzearen mende. Kontraesanak egon arren, sozialdemokraziak (edo gaur egungo progresismoak) Kapitala eta lana uztartu nahi ditu, negoziazioaren eta birbanaketa partzialaren bidez.
Bilatzen den oreka horretan, beharrezkoak ez diren proiektuetara edo alferrikako instituzioetara bideratzen den diru kantitate handia ere aipatu nahi dut. Are gehiago, "aurpegia dutenei" buruzko diskurtso ohikoari kontrajarrita aipatu nahi dut gaia. Orain, badirudi "aurpegia duena" dirulaguntza jasotzen duen etorkina dela, etxe bat okupatzen duen gaztea, Decatlhonen lapurtzen duen mutikoa edo urtea bajan pasatzen duen langilea. Ez naiz hasiko aipatutako ekintza bakoitza ondo edo gaizki dagoen esateko argudioak ateratzen, baina bai argi daukadala batzuek zer nolako "aurpegia duten", hori zalantzan jartzen ez den arren. Diru publikoko partidak Senatua bezalako instituzioetara bideratzen dira, monarkiara, Europar Batasunera edo gerrara, baina, hara non, batzuentzat bosgarren solairuko zure laguna den "aurpegia duena". Mesedez, ez gaitezen hain zinikoak izan! Jendea kalean bizi den bitartean, unibertsitateetako gazte eta irakasleek diru publikoarekin Erasmusera joateari uzten diotenean; orduan, hitz egingo dugu ea nor diren "aurpegia dutenak". Etxebizitzara sarbiderik ez dagoen bitartean, arrazakeria estaltzeko edo proiektu sektarioak ezkutatzeko hezkuntza kontzertatua finantzatzeari uzten diotenean; orduan, hitz egingo dugu ea nor diren "aurpegia dutenak". Eta diru publikoaren kudeaketaz harago, edo langile-klaseak zerga-karga bere gain nola hartzen duen aztertzeaz harago, funtsean dagoena klase-interesak bateratzeko ahalegina da, horiek aurrez aurre jartzen dituzten harreman ekonomikoak zalantzan jarri gabe.
Euskal Herriko eta estatu mailako eremu politikoari dagokionez, aurrerapen historiko gisa aurkezten dituzte hainbat erreforma, kasurik onenean, ekidin ezin den narriadura partzialki arindu besterik egiten ez dutenak. Izan ere, erdi-mailako klase nazionaletako sektore batzuek pribilegio erlatibo batzuk mantentzen dituzte oraindik, baina, gertatzen denaren arabera, posible da bata bestearen ondotik erortzea. Klase politikoaren erantzukizuna ezkerraren eta eskuinaren arteko ituna (EAJren eta EH Bilduren estilora) ulertzea da, baina baita bloke progresistako alderdi guztiek osatzen duten programa interklasista ulertzea ere (ezkerrean gehien zokoratutako horretatik zentrismoraino). Interes kontrajarriak bateratu nahi izate horrek, azkenean, langile-klasearen beharrak egonkortasun ekonomiko, elektoral eta instituzionalaren mende jartzen ditu etengabe. Etxebizitza lortzeko zailtasunak, prekaritateak eta egindako promesen eta baldintza errealen artean dagoen distantziak belaunaldi gazteenei eragiten diete modu nabarmenagoan, eta errepresentatiboa ez den progresismo baten agenda politikoei begira bideratzen dute euren atsekabea. Horrekin ez dut arrakala zabaltzen zentratu nahi, klase osoaren alde bultza egingo duen diskurtso batekin asmatu baizik, bazterketarik gabe.
Egungo tradizio politiko instituzionalean, posible denaren barruan onena denarekin konformatzera gonbidatu gaituzte, hau da, instituzioak emateko prest daudenarekin konformatzera. Gaitz txikienaren logika da hori, non ez den bilatzen gure miseria sortzen duten baldintzak gainditzea, baizik eta horren ondorioak kudeatzea eta edozein alternatiba okerragoa litzatekeela sinestaraztea. "Bozkatzera joan beharko duzu, bestela, ikusiko duzu etorriko diren horiekin" edo "boto zuria eman gutxienez, bestela, gehiengoa duten alderdiei egiten zaie mesede", eta esan ohi diren beste kontu batzuk. Baina tira, hainbeste beldur eskuinari eta, azkenerako, hura "progresismoaren" barruan integratuta egoteaz gain, oposiziotik hainbeste kritikatzen ziren gaiak (erretiroak, adibidez) ez dira aipatu ere egiten jada. Proposatutako erreformetan ere ez dago aldaketarik, eta gehiago dute irudi onargarri bat ematen saiatzetik, benetako aldaketetatik baino (adibidez lan-erreforma; batean kale, bestean bale).
Testuinguru politiko horretan, zenbait erakundek benetako proxy sozial gisa jardun dute eskaeren denboretan eta programetan eta mobilizazioaren formetan. Hala ere, gaur egungo mobilizazio-zikloa bide horren mugak zalantzan jartzen hasi da, eta akordio politiko instituzionalekin edo programa sindikalekin bat ez datozen neurriak eskatzen ari dira. Izan ere, etxebizitzaren inguruko mobilizazioa izan da greba orokorrerako deia bultzatu duena, eduki eta forma aldetik, erakunde tradizionalei gainezka eginez. Jakitun izanda greba orokorra, azaroaren 29rako kanpaina baten bidez, oportunismo politiko bihur daitekeela, distantziak ondo markatu behar dira.
Greba orokorrari dagokionez, zehazki, ezin dugu hartu manifestazio jendetsu edo aldarrikapen-egun gisa. Bere izaera produktiboarekin eta osotasunarekiko loturan hartu behar dugu kontuan. Ezin da gainerako elementu baldintzatzaileekin loturarik ez duen mobilizazio politiko bat izatera mugatu. Eta ideia hori argitu nahi dut, nolabait, kontraesankorra izan daitekeelako testuinguru honetan. Baina testuingurua da, hain zuzen ere, mobilizazioaren izaera markatzen duena.
Aurretik izan diren grebetan, izaera sektoriala edo politikoa kritikatu izan dugu. Are gehiago, Dani Askunzeren Greba edo mobilizazioa, hor dago gakoa irakurtzea gomendatzen dut, aldez aurreko mobilizazioen zikloa argitzeko. Dena den, gaur egungo koiunturak greba honen gai nagusiari garrantzia ematera behartzen gaitu, eta, aldi berean, ez diegu erakunde oportunistenei "erraztasun" horretaz jabetzen utzi behar (aurreko zikloaren tankerako greba bat eginez). Hau da, greba orokorra behartzeko abiapuntua etxebizitza izan bada ere, eta, horregatik, merezi duen garrantzia eman behar badiogu ere, mobilizazioak definitzen duen garrantzia eta izaera izan behar ditu. Horretarako, langile-klasearen interesak klase kapitalistaren interesekin konfrontatu behar dira, lantokiak, zerbitzu publikoak, etxebizitza eta bizitza sozialaren osotasuna gurutzatzen dituzten kontraesanak agerian utziz.
Arazoa ez da greba batek aldarrikapen politikoak sartzea, ezta zentralitatea aldarrikapen politikoek izatea ere. Arazoa dimentsio hori alderdien hauteskunde-interesen edo interes programatikoen mende dagoenean agertzen da. Desitxuratze hori erreproduzitzeko arriskua da orain parean dugun mobilizazioari eragin diezaiokeena. Alderdi horien programak eta diskurtsoak gainditu dituen grebarako eskaera baten aurrean, gatazka integratzen, aldarrikapenak bereganatzen eta horien garapena moldatzen saiatuko dira erakunde tradizionalak, beren estrategia politiko propioen mugekin talka egin ez dezaten.
Nahigabe baten sorrera daukagu parez pare, ordezkaritza politiko instituzionaletik eta sindikalismo alderdikoitik harago klase-estrategia bat eraikitzeko beharra adierazten duena. Horretan, alderdikoiak ez diren erakundeek hausnartu egin beharko lukete ea paradigma politiko berrira nola egokitu eta ea nola eurenganatu diskurtsoa. Hau da, ea nola hegemonizatu politikoki, diskurtsoa eta mobilizazioa hegemonizatzen doazen heinean; eta, aldi berean, ea nola hautsi horren guztiaren osotasunaren garapen koherentea mugatzen duten jarrera interklasistekin. Horretarako, erosotasuneko esparru sindikal-sozial historikotik irteten hasi behar da, eta behar berrietara azpiratu. Baina, batez ere, apustu serioa egin behar da programatik kanpo markatutako eskaerek mobilizatzera behartzen dutenean. Hau da, diskurtso-premietara azpiratu behar da, eta osotasunarentzat erabakigarria izango den greba orokor baten alde ahalegin maximoa egin.
Laburbilduz, ziklo berri batean gaude, non batzuek jarrera interklasistekin lerrokatzea erabakiko duten eta beste batzuek klase-estrategiarekin lotzea erabakiko dugun. Ikuspegi horretatik, erakunde tradizionalen programak gaindituz bultzatu da greba jada. Orain, jarraipena eman beharko diogu horri, mobilizazioari berari gaindi eginez eta asimilazioa saihestuz.
