Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialistak 2025-2026 ikasturteko balantzea aurkeztu du. Txosten horrek 2025eko irailetik 2026ko uztailera bitartean tokian tokiko Etxebizitza Sindikatuek egindako jarduera jasotzen du. Datuen arabera, erakundeak azken urtean izan duen hedadura nabarmena izan da, eta aukera ematen dute etxebizitzaren krisiak langile-klasearen sektore zabaletan eragiten dituen ondorio nagusien erradiografia zehatza egiteko
Ikasturtean zehar, Etxebizitza Sindikatu Sozialistek 1.481 pertsona artatu dituzte. Kopuru horrek berriro ere erakusten du etxebizitza bat eskuratzeko edo bertan bizitzen jarraitzeko zailtasunak proletarizazio-faktore nagusietako bat bihurtu direla Euskal Herriko milaka pertsonarentzat. Ez dira egoera isolatuak edo salbuespenezkoak; artatutako kasuen bolumenak berresten du etxebizitza mantentzeko edo eskuratzeko zailtasunak egiturazko errealitate bat direla, eta egunerokoan langile-populazioaren zati handi bati eragiten diotela.
Balantzeak, halaber, sindikatuek egiten duten lan motaren berri ematen du. Artatutako pertsonen erdiak (%50) aholkularitza juridiko eta politikoa jaso zuen bere egoerari aurre egiteko; kasuen %20tan, berriz, zuzenean esku hartu behar izan zen jabearekin negoziatuz, kontratuak sinatuz, babes juridikoa eskainiz edo gatazka konpontzera bideratutako bestelako kudeaketak eginez. Beste %20 lehen orientazioa edo zalantzak argitzeko hurbildu ziren, eta hamar gatazkatik bakarra (%10) bihurtu zen kolektiboki bultzatutako borroka publiko. Datu horiek erakusten dute sindikatuen eguneroko jardunaren zatirik handiena hedabideetatik urrun gertatzen dela, ehunka pertsonari etengabeko laguntza eskainiz, iritzi publikora oso gutxitan iristen diren gatazketan.
Txostenak sindikatuetara jotzen duten pertsonen profilaren lehen argazki bat ere eskaintzen du. Artatutako pertsonen %61 emakumeak izan ziren, eta, sindikatuaren ustez, benetako proportzioa are handiagoa izan liteke. Kasu askotan emakumeek gidatutako guraso bakarreko familiak dira; gizonek jotzen dutenean, aldiz, ohikoagoa da emakume heldu bat ere baduen bizikidetza-unitate bateko kide izatea. Horrek guztiak erakusten du emakume langileak direla etxebizitzaren arazoaren ondorioak bereziki gogor pairatzen dituztenak.
Etxegabetzeak dira oraindik ere arazo nagusia
Ikasturtean artatutako arazoen azterketak berriro erakusten du etxegabetzeak direla pertsonek sindikatura jotzeko arrazoi nagusia. Urtean zehar kudeatutako gatazken hamarretik sei kaleratze-prozedurekin lotuta egon ziren.
Txostenak azpimarratzen du, gainera, etxegabetze horietako gehienak ez direla alokairua denbora luzez ez ordaintzearen ondorioz gertatzen, baizik eta alokairu-kontratuak amaitzen direlako. Datu horrek gero eta hedatuago dagoen errealitate bat erakusten du: kontratuko betebeharrak bete dituzten familia askok ere etxebizitza utzi behar izaten dute jabeak kontratua berritu nahi ez duelako edo berritzea familiaren ekonomiak onartu ezin dituen alokairu-igoeren mende jartzen duelako.
Hain zuzen ere, alokairuaren prezioaren igoera da kontratuen berritzearekin lotutako gatazka nagusia. Higiezinen merkatuaren garestitze etengabeak markatutako testuinguru honetan, milaka etxek ezin dituzte beren gain hartu soldatak baino askoz azkarrago hazten diren errenta berriak. Ondorioz, kontratua berritzeko unea ziurgabetasun handiko une bihurtzen da familia langile askorentzat.
Egoeraren larritasuna are handiagoa da prozedura horiek nortzuk pairatzen dituzten aztertzen bada. Etxegabetzeen %60tan adingabeak zeuden tartean. Horrek erakusten du etxebizitza galtzea ez dela arazo ekonomiko hutsa, baizik eta ehunka haur eta neraberen bizi-baldintza materialak eta garapena zuzenean arriskuan jartzen dituen egoera.
Era berean, balantzeak nabarmentzen du kaleratze gehienak alokairuko etxebizitzetan gertatu zirela, nahiz eta aipagarria den gizarte-alokairuarekin eta logelen alokairuarekin lotutako prozeduren kopurua ere. Modalitate horiek bereziki ohikoak dira biztanleriaren sektorerik txirotuen artean. Azken kasu horietako asko, gainera, segurtasun juridiko eskaseko egoeretan garatzen dira, idatzizko kontraturik gabe edo bereziki ahulak diren azpierrentamendu-formulen bidez.
Bereziki kezkagarria da aztertutako kasu gehienetan etxegabetzeen moratoria aplikatu ez izana, nahiz eta kaltetuek eskatu. Sindikatuaren ustez, datu horrek zalantzan jartzen du, praktikan, familia zaurgarrienei babesa eman beharko lieketen mekanismo juridikoen benetako eraginkortasuna. Are kezkagarriagoa da moratoria hori indarrik gabe geratu izana; beraz, eskaintzen zuen gutxieneko babesa ere desagertu egin da. Horrenbestez, aurreikustekoa da datorren ikasturtean gauzatutako etxegabetzeen kopurua handitzea.
Jabe txikiak nagusi diren alokairu-merkatua
Balantzeak azaleratzen duen alderdirik esanguratsuenetako bat da sindikatuek artatutako gatazketan inplikatutako jabeen profila. Arreta inbertsio-funts handietan edo higiezinen enpresetan soilik jartzen duen kontakizunaren aurrean, ikasturteko datuek erakusten dute gatazken zati handi batean jabeak partikular txikiak direla.
Etxebizitza Sindikatu Sozialistaren ustez, errealitate horrek etxebizitzaren arazoaren irakurketa zabalagoa egitea eskatzen du. Gatazka ez da finantza-eragile handien jardueraren ondorio hutsa; etxebizitza eskuratzeko eredua bera dago oinarrian, jabetza pribatuan eta alokairuaren bidez etekina lortzean oinarritzen den eredua, hain zuzen. Testuinguru horretan, jabea handia edo txikia izan, etxebizitza bizitzeko behar duenaren eta haren bidez diru-sarrerak lortzen dituenaren arteko harremanak gatazkak sortzen ditu, eta gatazka horiek zuzenean eragiten diete langileen bizi baldintzei.
Emakume langilea, guraso bakarreko familiak eta indarkeria matxista: etxebizitzaren arazoarekin banaezina den errealitatea
Balantzearen daturik esanguratsuenetako bat artatutako pertsonen profilari dagokio. Txostenak berresten du etxebizitzarekin lotutako gatazkei aurre egiteko sindikatuetara jotzen dutenen gehiengoa emakumeak direla; ikasturtean erregistratutako kasu guztien %60 inguru izan ziren.
Datu hutsala izatetik urrun, Etxebizitza Sindikatu Sozialistaren ustez errealitate horrek agerian uzten du etxebizitzaren krisiak emakume langileengan duen eragin berezia. Horri beste datu esanguratsu bat gehitzen zaio: artatutako pertsonen %19 guraso bakarreko familietako kideak ziren, eta horietatik hamarretik bederatzi amak gidatutako familiak ziren. Hortaz, guraso bakarreko familien feminizazioa berriro ere estuki lotuta ageri da etxebizitza-zaurgarritasuneko egoerekin.
Gainera, txostenak, ezin baztertu daitekeen beste elementu bat jasotzen du. Sindikatuetara jo zuten emakumeen hamarretik batek gutxienez indarkeria matxista jasan zuen; hala ere, balantzeak berak ohartarazten du benetako kopurua handiagoa izan litekeela, egoera horietako asko ezkutuan geratzen direlako edo hasiera batean antzematea zaila delako.
Bi arazoen arteko lotura are nabarmenagoa da indarkeria matxistako kasuen ia hamarretik zortzi guraso bakarreko familietan gertatu zirela ikusita. Beste ikuspegi batetik esanda, sindikatuek artatutako ama bakarreko familien ia laurden batek indarkeria matxistako egoerak bizi zituen. Etxebizitza Sindikatu Sozialistaren ustez, datu horiek erakusten dute indarkeria ekonomikoa, etxebizitza-prekaritatea eta emakumeen aurkako indarkeria errealitate beraren adierazpenak direla.
Proletalgo migratuak neurriz kanpo pairatzen du etxebizitzaren krisia
Balantzeak atal berezi bat eskaintzen dio pertsona migratuen eta arrazializatuen egoerari ere. Ikasturtean jasotako datuek erakusten dute haien presentzia askoz handiagoa dela pisu demografikoari dagokiona baino, etxebizitza eskuratzeko edo bertan jarraitzeko arazoei aurre egiteko sindikatuetara jotzen dutenen artean.
Sindikatuaren ustez, gehiegizko errepresentazio horrek adierazten du etxebizitzaren krisiaren ondorioak ez direla modu berean banatzen gizarte-sektore guztien artean. Atzerriko jatorria duten pertsonek maizago betetzen dituzte lan-merkatuaren eta etxebizitza-merkatuaren sektorerik prekarioenak; alokairu ezegonkorragoetan, baldintza okerragoko etxebizitzetan edo kontratu-egoera bereziki ahuletan pilatzen dira.
Desokupazio-enpresak eta jabeek erabilitako indarkeria
Txostenak ohartarazten du, halaber, jabeek eta desokupazio-enpresek maizterren aurka erabiltzen dituzten legez kanpoko indarkeria-moduek bere horretan jarraitzen dutela.
Ikasturtean zehar, sindikatuek lagundutako gatazkekin lotutako hamabi esku-hartze erregistratu ziren desokupazio-enpresen aldetik. Hala ere, balantzeak datu bereziki esanguratsu bat nabarmentzen du: kasu bakar batean ere ez zuten enpresa horiek lortu kaltetuak etxebizitzatik kanporatzea. Sindikatuaren ustez, emaitza horrek erakusten du antolakuntza kolektiboa ezinbesteko tresna dela mehatxuan eta hertsapenean oinarritutako jarduerei aurre egiteko.
Kaltetuen profilak txostenaren beste atal batzuetan ikusitako joerak berresten ditu. Kasu gehienetan emakume bat izan zen sindikatuarekin harremanetan jarri zena; egoeren bi herenetan adingabeak zeuden tartean, eta hainbat kasu guraso bakarreko familiei zegozkien. Era berean, enpresa horiek jazarritako emakumeen artean berriro ere indarkeria matxistako kasuak agertzen dira, pertsona berberen gainean zaurgarritasun mota desberdinak metatzen direla erakutsiz.
Horrez gain, balantzeak jabeek egindako 62 mehatxu edo hertsapen larriren berri ematen du, baita oinarrizko hornidurak legez kanpo eten zituzten beste hamasei kasuren berri ere, etxebizitza uztera behartzeko presio-neurri gisa. Horrelako egoerak pairatu zituzten pertsonen %71 atzerriko jatorrikoak ziren, eta hirutik bat guraso bakarreko familia batekoa zen. Sindikatuaren esanetan, datu horiek erakusten dute jazarpen-praktikek eguneroko errealitatea izaten jarraitzen dutela maizter askorentzat, bereziki gizarte-zaurgarritasun handieneko egoeretan daudenentzat.
Etxebizitza-eskubidea defendatzeko antolatzea
Ikasturteko balantzea Euskal Herri osoko Etxebizitza Sindikatu Sozialistetan antolakuntza indartzeko deiarekin amaitu dute. Etxebizitza Sindikatu Sozialistaren iritziz, azken urtean metatutako esperientziak erakusten du antolakuntza kolektiboa tresna eraginkorra dela etxebizitza eskuratzeko eta bertan bizitzen jarraitzeko arazoek eragindako egoerei aurre egiteko.
Ikasturte honetan egindako lanari esker, kontratuen berritzeak negoziatu ahal izan dira, kaleratze saiakerei aurre egin zaie, prozedura judizialetan laguntza eman da, higiezinen jazarpen-egoerei erantzun zaie eta desokupazio-enpresen jarduerak geldiarazi dira. Sindikatuaren arabera, emaitza horietako asko ezinezkoak izango ziren banakako erantzun baten bidez; antolakuntza kolektiboari esker lortu dira.
Horregatik, Etxebizitza Sindikatu Sozialistak etxebizitzarekin lotutako arazoak bizi dituzten pertsona guztiei dei egin die beren herriko sindikatuarekin harremanetan jartzera. Harremanetarako datuak honako web-orri honetan aurki daitezke. Era berean, gogorarazi du bere jarduera osoa borondatez eta doan egiten dela, eta proiektuaren sostengu ekonomikoan laguntzeko deia egin du, azken ikasturtean Euskal Herri osoan ia 1.500 pertsonari laguntza eman dion tresna hau indartzen jarraitzeko. Horretarako, dohaintzak honako kontu korronte honetan egin daitezke: ES32-3035 0086 62 0860062114.
