AKTUALITATEA
2026an Espainiako Estatuko abiadura handiko sarean gertatutako bi istripu larrienak bat datoz trenbide-sektorearen liberalizazioarekin eta trafikoaren hazkunde handiarekin. Urtarrilaren 18an, Malaga-Madril bidetik zihoan Iryo tren bat errailetik atera zen Adamuzen (Kordoba), ondoko trenbidea hartu zuen eta Renferen Alvia ibilgailu batekin (Madril-Huelva ibilbidea egiten ari zen) talka egin zuen. Balantze ofiziala 46 hildako eta ehun zauritu baino gehiagokoa izan zen, eta Espainiako Estatuko abiadura handiko sarean bi trenen artean gertatutako lehen talka izan zen. Urriaren 28an, Madril-Sevilla norabidean zihoan Renferen AVE batek Iryo bat jo zuen Urdako (Toledo) geltokiko sarreran, 63 kilometroko tarte batean LZB seinaleztapen-sistema erori ondoren. Behin-behineko balantzearen arabera, gutxienez 69 pertsona hil eta dozenaka edo ehunka pertsona zauritu ziren, eta bagoi batzuk aldapatik behera erori ziren.
Bi ezbeharren artean, 110 hildako baino gehiago izan dira. 2026. urtearen aurretik, ez zen trenen arteko istripu hilgarririk erregistratu AVE sare garbian; aurrekari nagusia Angroisko istripua (2013) zen. Orduko hartan, abiadura handiegiagatik errailetik atera zen Alvia bat, 80 hildako eraginez; erabateko liberalizazioaren aurretik gertatu zen hori.
Renfe-Ouigo-Iryo lehia
Liberalizazioa 2018ko abenduaren 21ean onartu zen politikoki, distantzia luzeko eta abiadura handiko sareetan enpresa berriak sartzea ahalbidetzen zuen Errege Lege Dekretu baten bidez. 2019an baliozkotu zuten Kongresuan, aldeko 266 botorekin (PP, PSOE, Ciudadanos, PDeCAT/EAJ) eta kontrako 73 botorekin (Podemos, ERC, EH Bildu, Compromis), erregistro parlamentarioaren arabera. Merkataritza-zerbitzuen erabateko liberalizazioa 2020ko abenduaren 14an sartu zen indarrean. Ouigok (SNCFren filiala) 2021eko maiatzaren 11n ekin zien operazioei Madril-Bartzelona ibilbidean; Iryo (ILSA partzuergoa, Trenitaliaren gehiengoarekin) 2022ko azaroan hasi zen eta 2023ko martxoan hegoaldeko korridorera zabaldu zen; eta Ouigok 2025eko urtarrilean burutu zuen bere hedapena Andaluzian. Emaitza Renferen (AVE eta Avlo), Ouigoren eta Iryoren arteko lehia izan zen korridore nagusietan.
Abiadura handiko sareko bidaiari kopurua bikoiztu egin zen. 44,5 milioi bidaiari izan ziren 2025ean, eta trafikoa urtean 100.000 zirkulaziotik gorakoa bihurtu zen; 2020an, berriz, 40.000 baino gutxiago izan ziren. Prezio errealak, gainera, %33 eta %44 artean jaitsi ziren; eta bidaiari bakoitzeko mantentze-gastuak nabarmen egin du behera trafikoa areagotzen ari zen bitartean.
Faktore esanguratsuak: trafikoa, sistemen zahartzea, mantentze-lanen narriadura eta presioa
Prentsak eta ondorengo analisiek faktore garrantzitsu gisa aipatzen dituzte bide horietako trafiko-dentsitatearen igoera, segurtasun-sistemen zahartzea (LZB sistemak, 90eko hamarkadan sortu zenak, hutsegiteak izan ditu maiz, eta Iryok arazo teknikoen berri eman zion Adifi Urdako istripua gertatu baino aste batzuk lehenago, behin eta berriz), bidaiari bakoitzeko mantentze-lanen gastua murriztea, hainbat operadorerekin jarduteko konplexutasun handiagoa, eta plantillen eta azpiegituraren gaineko presioa.
Eztabaida publikoak 2019an izandako bozketa parlamentarioa berreskuratu du, nabarmenduz liberalizazioa ez zela izan Bruselaren ezinbesteko inposizio bat: Espainiako Estatua zen aurrera eraman gabeko zuzentarau gehien zituen Europar Batasuneko estatua, Europako batez bestekoa bikoizten zuen horri dagokionez. Are: milioi askoko isunak ordaindu zituen Europako beste arau batzuk ez betetzeagatik, hala nola guraso-baimenaren ordainsaria, Garraio Ministerioaren dokumentuek eta bere garaian La Vanguardia eta RTVEn argitaratutako berriek adierazten dutenez.
Sindikatuen eta biktimen elkarteen eskaerak
Sindikatuek eta biktimen elkarteek eskatzen dute ikerketak babes-sistemak, lan-baldintzak, kudeaketa-erabakiak eta mantentze-lanetako inbertsioa azter ditzala, eta ez giza-akats posibleak bakarrik. CGTk honazkoaz ohartarazi du: "Ez dugu onartuko langileen artean errudun bat bilatzea erantzukizun enpresarialak edo instituzionalak saihesteko". Angroisko eta Adamuzko biktimen elkarteek komunikatu bateratu bat kaleratu dute, gainera: "Giza-akatsa ez da inoiz tren-sistema konplexu eta arautu baten tragediaren kausa. Ondorioa begi-bistakoa da: tragediak errepikatzen direla".
Trenbide Istripuen Ikerketa Batzordearen (CIAF) eta Justiziaren ikerketa ofizialek zabalik jarraitzen dute, eta oraindik ez dute kausazko erlazio zuzenik ezarri liberalizazioaren eta istripuen artean; berehalakoan identifikatutako arrazoien artean, akats teknikoak daude (errail batean soldadura bat hautsi izana Adamuzko kasuan, eta LZB sistema erori izana eta kontrol-zentroak martxarekin jarraitzeko baimena eman izana Urdakoan), bai eta giza- eta antolakuntza-faktoreak ere. Dena den, aipaturiko elementuek denboran bat egin izanak eztabaida publikoa eta mediatikoa sortu du, eta eztabaidagai dago ea dentsitatea handitzeak, lehia-presioak eta azpiegitura eta segurtasun-sistemak modernizatzeko erritmoak arriskua areagotzen lagundu ote duten.
