Duela hiru egun bete ziren 50 urte Montejurrako (Nafarroa) sarraskia gertatu zenetik. 1976ko maiatzaren 9an, Alderdi Karlistak urtero egiten zuen kontzentrazioaren aurka egin zuten tiro estatu frankistaren aparatuak babestutako pistoladun faxistek. Bi pertsona erail eta 30 bat zauritu zituzten, "Espainiako Trantsizio eredugarriaren" beste gertaera ilun batean.
Zorigaiztoko egun hartan, karlismoaren mendi ikonikoan bere erromeria tradizionala ospatzen ari zen Alderdi Karlista. Atzean geratzen ari zen erregimenaren aurkako ekintza masibo bilakatu zen hura: bertan, karlismoan gora egiten ari ziren gazte-sektore apurtzaileek "sozialismo autogestionarioa" aldarrikatzen zuten eta Juan Carlos I.aren monarkia kritikatzen zuten argi eta garbi. Garai hartan Gobernazio ministro zen Manuel Fraga Iribarnek, Carlos Arias Navarroren gobernuarekin batera, "Errekonkista Operazio" edo "Montejurra Operazio" bezala planteatu zuten esku-hartzea, erregimenarentzat mehatxagarria zen eragin iraultzaile horri amaiera emateko oinarri sozial historiko tradizionalistetan, 1936ko estatu-kolpetik eta Gerra Zibiletik erregimenaren zutabe garrantzitsu izan baitziren.
Gerora desklasifikatutako dokumentuek, Público egunkariak eskuratu ahal izan zituenak, estatuaren inplikazio zuzena erakusten dute. 1976ko apirilaren 19an, Segurtasuneko zuzendari nagusiak gutun bat bidali zion Nafarroako gobernadore zibilari, honako hau jakinarazteko: "Iritsi da Montejurrako kontzentrazioaz arduratzeko unea". Planaren helburua zen funts publikoekin autobusak kontratatzea, erasotzaileei 2.000 makil ematea, propaganda ordaintzea Informazio Ministerioaren kontura, eta Polizia Armatuaren eta Guardia Zibilaren dispositibo indartsu bat hedatzea, ez esku hartzeko zuzeneko aginduekin. Nazioarteko mertzenarioak ere izan ziren bertan: Ordine Nero eta Avanguardia Nazionaleko neofaxista italiarrak, Triple A-ko argentinarrak eta DEC zerbitzu sekretuek errekrutatutako batzuk. Estatuaren laguntza logistikoarekin, erasotzaileek (horien artean Guerrilleros de Cristo Rey, Fuerza Nueva eta UNEko kideak) tiro egin zuten Montejurran. Poliziak, bertan egon arren, ez zuen hilketa saihestu. Bi hildako izan ziren: Ricardo Garcia Pellejero (Lizarrako gazte bat) eta Aniano Jimenez (Santanderrekoa).
Ebidentzia grafikoak egon arren eta Auzitegi Nazionalak 2003an gertakariak terrorismotzat jo arren, erantzule bakar bat ere ez dute zigortu inoiz. 1977ko Amnistia Legeak erantzukizun penal oro iraungi zuen, krimenak erabateko inpunitatean utziz. 2026ko apirilean, Nafarroako Parlamentuak (PSNren, EH Bilduren, Geroa Bairen eta Contigo-Zurekin koalizioaren botoekin) ebazpen bat onartu du, Montejurran hildako bi pertsonak "estatuko instantzietatik eta ultraeskuineko eta faxismoko elementuetatik egindako terrorismoaren biktimatzat" hartzen dituena. Foru Ganberak Montejurrarekin zerikusia duten dokumentu guztiak desklasifikatzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, eta Nafarroako Gobernuari galdegin dio eremua Memoriaren Leku gisa aitor dezala. Aitortza hori gorabehera, elkarte memorialistek eta Alderdi Karlistak salatu dute Espainiako Gobernuak, "historiako aurrerakoienak", egia bilatzen lagundu gabe jarraitzen duela. Urteurrenak gertakariei argi pixka bat ematea bilatzen duen bitartean, "Errekonkista Operazioak" erakusten du frankismoak bere baliabide guztiak nola erabili zituen, guztia "lotuta eta ondo lotuta" gera zedin. Era berean, Montejurrako sarraskia langile-mugimenduek eta mugimendu sozialistek izan zuten erakarpen-indarraren oroitzapena da, erregimenaren espazio politiko tradizionaletan ere eragina izan baitzuten.
Justiziaren aldeko aldarri herrikoiak eta ikertzaileen lanak bakarrik lortu dute, mende erdi geroago, Montejurra zer izan zen esaten hastea: estatu-krimen bat, eta Trantsizioak ahaztu nahi izan zuen errepresioaren katebegi bat gehiago.
