ACTUALIDAD
Urdako (Toledo) tren-istripuaren ondorioz, gutxienez 68 pertsonak galdu dute bizia, 80 zauritu dira (horietako hamabost oso larri) eta 50 bat lagun artatu dituzte Urdan eta Consuegran egokitutako pabiloietan. Hondamendiaren aurretik Atochako kontrol-zentroarekin izandako komunikazioaren audioak argitaratu dituzte El País-ek eta Cadena SER kateak: 08:36an, Adifeko langileak "LZBa deskonektatzeko eta berriro konektatzeko" agindu zion AVE treneko makinistari, baita horren ondoren "martxa normalari" ekiteko ere, nahiz eta Iryo tren bat bidean geldituta egon eta seinalea gorriz egon.
Protokoloaren arabera, aginduak beste bat izan behar luke berez kontrol-zentrotik: abiadura 40 km/h-ra mugatzeko eskatu behar liokete makinistari, edozein oztoporen aurrean erreakzionatu ahal izateko. Kolpea gertatu baino bost minutu lehenago, Iryo ibilgailuko makinistak berriro deitu zuen, esanez geldirik jarraitzen zuela eta ezin zuela sistema berrabiarazi: "Ez dit uzten trenak LZB sistema berrabiarazten. Eta horregatik nago oraindik geldirik sarrera-seinalearen aurrean". Kontrolatzaileak erantzun besterik ez zuen egin: "Bada, ezer ez, ahal duzunean. Eta arazorik baduzu, deituko diguzu". Hala ere, inork ez zion abisatu AVE trenari, eta hark 200 km/h-tik gorako abiaduran jo zuen geldirik zegoen ibilgailua.
Trenbide-sistema segurua?
Espainiako Gobernuak, Oscar Puente Garraio ministroaren bitartez, "ulertezintzat" eta "giza-akatstzat" jo zuen langilearen erabakia, baina berehala ziurtatu zuen "trenbide-sistema segurua daukagula". Hala ere, Adifen eta Trenbide Istripuen Ikerketa Batzordearen (CIAF) datu ofizialak ez datoz bat atzokoa salbuespen modura aurkezten duen kontaketa horrekin.
Seinaleztapen-instalazioetako akatsak duela hamar urte baino hamasei aldiz handiagoak dira gaur: 2018an 243 treni eragin zieten, eta 2025ean 3.633ri. Gainera, ikertutako istripu larriak %106 hazi ziren 2014 eta 2024 artean (47 kasutik 97 kasura), eta errailetik irten izanari lotutako istripuak bost izatetik 22 izatera igaro ziren.
Aurten, ondorio hilgarriak izan dituzten hiru tren-ezbehar gertatu dira. Lehena urtarrilaren 18an gertatu zen, Adamuzen (Kordoba), Iryo tren bat errailetik atera eta Alvia batekin talka egin ondoren; 46 hildako eta 120 zauritu baino gehiago izan ziren. Bi egun geroago, urtarrilaren 20an, tren bat errailetik atera zen Gelidan (Bartzelona), trenbidearen gainera horma bat erori eta gero; praktiketan zegoen makinista hil zen, eta dozenaka pertsona zauritu ziren. Azken ezbeharra eta orain arteko larriena asteazken honetakoa izan da, Urdan.
Gobernuaren seinalamendua zalantzan
Ministerioak aipatzen duen "giza-faktorea" zalantzan dago, "istripu isolatu" modura aurkezten baitu horrek. Gobernuarekiko ahots kritikoenek, besteak beste, maiztasun kezkagarriz eskuzko maniobretara igarotzen den sistema baten ondorio gisa seinalatu dute gertatutakoa. Beraz, agindua eman zuen langileak ez zuen hutsaren gainean jardun, baizik eta sistema zehatz baten arabera, non sindikatuek behin eta berriz salatzen duten seinaleztapen-akatsak ohikoak direla, langileak ez direla nahikoak eta prestakuntzak eta protokoloek gabeziak dituztela inbertsio faltagatik. Hala ere, gobernuak hasiera-hasieratik erabaki du langile jakin batzuk seinalatzea.
Gobernuak langilea identifikatu eta haren gain jarri du erantzukizun guztia, istripua auzi tekniko batera murriztuz, baina SFF-CGTk eta Trenbide Sindikatuak auditoria independente bat eskatzen dute. SEMAFek, bestalde, hilabeteak zeramatzan bibrazioez, langile faltaz eta Madril-Sevilla lineako mantentze prebentiboa bertan behera geratu izanaz ohartarazten, baita Adamuzko ezbeharra gertatu aurretik ere. Urteko lehen ezbehar handiaren ondoren, sindikatuek greba hasi zuten segurtasun-baldintza hobeak eskatzeko, baina otsailean CCOO, UGT eta SEMAF sindikatuekin sinatutako 1.800 milioiko akordioak zapuztu zuen ekimena; CGT eta SF kanpoan utzi zituen itunak. Hala ere, akordio hori administratiboki blokeatuta dagoela salatu du SEMAFek, eta greba-deialdia mantentzen du gaurko.
