"Hedabideak eta udaltzainak inposatzen saiatu diren narratiba faltsuaren aurrean, azpimarratu nahi genuke Ander ez zela pertsona gatazkatsua, ezta bortitza ere", esan dute Justizia Anderrentzat ekimenetik. Gertakariak gogora ekarri dituzte, gainera: ekainaren 22an, agerraldi psikotiko bat pairatzen ari zela, udaltzaingoarengana jo zuen Anderrek, laguntza eske. "Laguntza jasotzetik urrun, bortizki jazarri eta indarrez atxikitu zuten, taserrak eta borrak erabiliz. Ondoren, bero-boladaren une gorenean, lurrean 2 ordu inguru eman zituen, aldi berean jipoitzen zuten bitartean eta osasun-laguntza jaso aurretik", salatu du plataformak: "Ander konorterik gabe eraman zuten ospitalera eta, bi egunez koman egon ondoren, hil egin zen". Horiek horrela, seinalatu du "Poliziaren esku-hartze bortitz baten ondorioz" galdu duela bizia gazte santurtziarrak, eta "justizia eskatzeko eta polizia-inpunitatearen aurka borrokatzeko" batu dituztela indarrak herri-plataforma berrian.

Egia, erantzukizunak, aitortza, neurriak

Gaurko aurkezpen-agerraldian azaldu dutenez, hainbat helburu ditu Justizia Anderrentzat plataformak. "Lehenengoa. Anderren heriotzari buruzko egia mahai gainean jartzea. Bigarrena. Erantzukizun polizialak, politikoak eta mediatikoak argitzea. Hirugarrena. Ander Poliziaren indarkeriaren biktima gisa aitortzea. Laugarrena. Etorkizunean halakorik beste inori ez gertatzea bermatzea, honako neurri hauen bidez: hilgarriak izan daitezkeen polizia-baliabideak erabiltzea debekatzea, hala nola taserrak, eta inplikatutako poliziak behin-behinean kargutik etetea".

Manifestazioa uztailaren 17an

Ekainaren 27an, manifestazio jendetsu bat izan zen Santurtzin, biolentzia eta inpunitate polizialaren kontra. Bada, beste mobilizazio batera deitu du orain Justizia Anderrentzat plataformak: uztailaren 17an izango da, 18:00etan Santurtziko udaletxe aurretik hasita. "Herritarren inplikazioa, presioa eta mobilizazioa oso garrantzitsuak izan dira gertakariak argitzeko. Beraz, dei egiten dugu frogak eta testigantzak aurkezten jarraitzera, eta, batez ere, kaleak har daitezen Anderrentzat justizia egin dadin".

Itxura denez, Sestaoko Udalak itun bat dauka Las Llanas klubarekin, baina bertan jasotako baldintzak urratzen ari dira campusean. Izan ere, teorian, jardueren %70ek izan behar dute lotura erdigunean dagoen kirol-modalitatearekin (Las Llanasen kasuan, taekwondoarekin), baina familiek kritikatu dute ez dela hori betetzen ari; eta, horrez gain, haurrei arreta euskaraz emateko gutxieneko baldintzak ere urratzen ari dira campusean, udal-hitzarmenek markatzen dutenaren kontrara. Horiek horrela, ikasleak Guardia Zibilaren kuartelera eraman izanak beste muga bat gainditu du, eta haurren familiak bultzatu ditu kexa formal bat aurkeztera.

Bi antolakundeek nabarmendu dute aurten Euskal Herriko 450 kulturgilek sinatu dutela denontzako jaiak aldarrikatzeko manifestua, Bada Garaia ekimenaren barruan, eta Gasteizko herri-mugimenduko hainbat kidek ere aldarrikatu dutela Mugimendu Sozialistak txosnagunean parte hartzeko duen eskubidea. Hori dela eta, Mugimendu Sozialistak berriz eskatu dio Txosna Batzordeari eta, bereziki, bertan parte hartzen duten Ezker Abertzaleko eragileei "jarrera aldatzeko eta irtenbide bat bilatzeko lanean hasteko", hurrengo ikasturteari begira. Era berean, kritikatu du azken hilabeteotan hainbat eragile politikok baliatu dutela egoera euren interes alderdikoietarako; eta argitu du benetako arazoa "herri-mugimenduaren txosnagune batean Mugimendu Sozialistako bi eragile, batzuen interes politikoengatik, kanpoan egotea" dela.

Debekuei aurre eginez, txosna propioa aurten ere

Dena den, Gasteizko Txosna Batzordearen debekuak debeku, GKSk eta Etxebizitza Sindikatu Sozialistak aurten ere jarriko dute txosna propio bat Letren Fakultatearen parean, baimen ofizialik gabe. Azaldu dutenez, espazio horren helburua izango da "pairatzen ari garen beto politikoa salatzea" eta, aldi berean, "jai borrokalariak aldarrikatzea, zapalkuntza ororen aurkako aldarri askatzaileak plazaratzeko gune gisa". 

Hiru eguneko egitaraua prestatu dute abuztuaren 4rako, 5erako eta 6rako, baina aurrerago emango dute xehetasunen berri. Aurreratu dute, hala ere, egitarauan parte hartuko dutela Ben Yart, Kumbialari, Silitia, Maixa eta Malakiasek, besteak beste. Dei egin diete gazteriari eta gasteiztar guztiei aurtengo jaietan ere Letren Fakultatera gerturatzera eta aldarrikapenekin bat egitera, "denontzako jaien alde".

Gaur egun, Yurdana Bengoak zuzentzen du Last Tour, Espainiako Estatuko musika-promotore "independenterik" handiena. 120 langilek jarduten dute bertan, eta egoitzak ditu Bilbon, Iruñean, Bartzelonan, Madrilen, Lisboan nahiz Bogotán. Last Tourren negozio-eremua zabala da oso: nazioarteko musika-jaialdi ugari eta ehunka kontzertu antolatzen ditu, hainbat artistaren musika-birez arduratzen da, Oso Polita musika-zigilua dauka, Movistar Arenaren kudeaketan parte hartzen du, ostalaritzan muturra sartuta dauka, eta abar luze bat. Last Tourren esku dauden jaialdirik ezagunenetakoak dira Bizkaia International Music Experience (BIME), Gasteizko Azkena Rock, Iruñeko El Vivo, Lisboako Meo Kalorama eta, noski, Bilboko BBK Live. Bengoa enpresaburuak berak elkarrizketa batean azaldu du berriki 13 milioi euro inbertitu dituela Bilboko jaialdian.

Bere enpresa eta antolatzen dituzten jaialdiak zuritzeko ahalegin etengabean, azkenaldian elkarrizketa ugari eskaini ditu Bengoak komunikabideetan, BBK Live ez dela makroialdi bat eta "esperientzia izugarri zaintzen" dutela defendatuz, besteak beste. Datuek errealitate bat agerian uzten dute, ordea: BBK Liven 115.000 entzule izan ziren aurreko edizioan, eta 33 milioi euro inguru mugitu zituen. 

Eremu pribatuaren eta publikoaren arteko elkarlana

Erakunde publikoek ere dirutza sartzen dute halako makroekimenetan. El Salto-k oraintsu argitaratu dituen datuen arabera, Last Tourrek instituzio publikoen laguntzei esker monopolizatu ditu Hego Euskal Herriko jaialdirik handienak: 2022tik hona, diru publikoko gutxienez 12 milioi euro jaso ditu enpresak, BBK Live, BIME eta Azkena Rock antolatzeko besteren artean. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak 121.000 euro eman zizkion BBK Liveko antolakuntzari, Gaztelagun laguntza-sistema sustatzeko, teorian. 

Kolaborazio publiko-pribatua ez da BBK Livera eta Last Tourrera mugatzen, hala ere: Newtral-ek bildutako datuek diotenez, Espainiako Estatuko hamar jaialdirik handienak antolatzeko, erakunde publikoek 8,5 milioi euro eman dizkiete ekimen horien sustatzaileei. Rankingeko hiru onuradun nagusien artean ageri da BBK Liven antolaketa, ia 1,5 milioi euroko laguntza publikoarekin; eta bere aurretik daude Santiago de Compostelako O Son de Camiño (3 milioi baino gehiago) eta Madrilgo Mad Cool (2 milioi baino gehiago) jaialdiak.

Eremu pribatuaren eta publikoaren arteko lotura estu hori erakusten du Last Tourreko zuzendariaren ibilbideak berak, gainera: enpresa hori zuzendu aurretik, Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Sailean aritu da Yurdana Bengoa. El Salto-ren esanetan, bere momentuan, EAJren konfiantzazko komunikazio-enpresa bat sortu zuen Bengoak. Are: atzera eginez gero, bere aurretik Last Tourreko zuzendari izandako Alfonso Santiagok aktiboki parte hartu zuen EAJren aldeko hauteskunde-kanpainan, Bilboko alkate Juan Mari Aburtorentzat botoa eskatzen aritu baitzen hainbat bideotan.

Lan-gehiegikeriak: teknikarien greba aurten

BBK Liven moduko makrojaialdiek ez dute diru publikoari esker soilik funtzionatzen: langileen erabateko prekaritateak markatzen ditu ekimenok, hainbatetan salatu duten bezala. Bilboko Laneko Autodefentsa Sareak (LAS) eta Kontseilu Sozialistak urteak daramatzate BBK Liveko "lan-gatazka isildua" salatzen: iaz protesta bat egin zuten, azalduz Last Tourrren irabaziak "langile-klasearen zuzeneko esplotazioan eta kultur-industriaren monopolizazioan baino ez direla oinarritzen". Bilboko Udala ere jo zuten konplizetzat. 

Teknikarien sektorea ere bereziki nabarmendu da aurten: EAE osoan egin dute bat beharginek lan-baldintza prekarioen aurka, eta hainbat lanuzte egingo dituzte uda honetan, Teknikariok Sindikatuak, ESK-k, LABek, UGTk, ELAk eta CCOOk deituta. BBK Liven izango dira udako lehenengo lanuzteak, hain zuzen ere.

Kontsumitzaileen aurkako urraketak

Langileen aurkako erasoez gain, bestelako urraketa batzuk egiteagatik ere seinalatu izan dituzte makrojaialdiak, eta BBK Live ez da inola ere salbuespena. FACUA kontsumitzaileen erakundeak 2023an jarri zuen ekimenaren kontrako salaketa bat, bezeroei "abusuzko klausulak" ezartzeagatik (ez zietelako utzi jai-eremura kanpoko edariekin edo janariarekin sartzen, pultsera berezi batzuekin bakarrik ordaindu daitekeelako, eta abar). Hurrengo urtean, 2024an, OCU elkarteak jo zuen BBK Liven aurka, antzeko arrazoiengatik.

BBK Live eta makrojaialdiak zalantzan: eztabaida publikoa

Azken urteetan, indarra lortu du BBK Livek sustatzen duen makrojaialdi-ereduaren aurkako kritikak. Aurka kolektiboak, adibidez, iaz argitaratu zuen ohar bat, ekimen horietako lan-esplotazioa, enpresen eta instituzioen aurpegi zuriketa eta betetzen duten funtzio politikoa gaitzetsiz. JOMO lelopean, Bilboko hainbat kolektibok prestatu dituzte makrojaialdien aurkako ekimenak datozen egunetarako, eztabaida publikoa zabalduz: Sarean Guneak, Espora Espazioak eta Aurkak berak hartu dute iniziatiba, hainbat deialdi eginez.

Aurka kolektiboak, esaterako, egitarau berezi bat egingo du gaur Bilbiko plazan. Bi mahai-inguru antolatu ditu arratsalderako: 17:00etan, Bilboko eta Euskal Herriko kultur-eredua nola aldatu den aztertzeko saio bat izango da, Garazi Pascual, DDT Banaketak eta Sarean Gunearen eskutik. Horren ostean, 18:30ean, musika-kolektiboen erronkei buruzko hausnarketa bat eskainiko dute Aurka, Afterpost eta Hil da Laboa taldeek. Jarraian, Grapa eta Akëer taldeak arituko dira zuzenean Bilbin.

Bihar eta etzi, berriz, Sarean Gunean eta Kampai Espazioan izango dira ekimen ugari, Sareanek eta Esporak antolatuta: Kris II, Udda, Chikawaii, Niebla Fascista, Leire Aranbarri eta abarren musika-emanaldiak, bazkaria Bilboko Afari Transfeministen eskutik...

Mientras sufran los de abajo

Y el rico sea más rico

Borrokak jarraituko du

Ez dugu ahoa itxiko

Jota herriarena da

Mantentzen bada kritiko

Karrika Nagusiko balkoi batetik bota zuten jota, Muebles Apesteguía zenaren ondoan. "Joan den urteko zentsura saiakera gorabehera, berdin-berdin kantatu dugu aurten", azaldu dute sindikatuko kideek. Jotariek bi ahotsetan abestu zuten, akordeoi eta gitarra baten laguntzaz, balkoitik pankarta bat zintzilik zegoelarik, ondoko mezuarekin: "Frente a la represión. Frente a la censura. Kritikoa den kultura zapalduon zerbitzura".

Aurtengo jotaren bidez, Iruñerriko Etxebizitza Sindikatu Sozialistak aldarrikatu nahi izan du "injustiziek dirauten bitartean" beti egongo direla "borrokarako eta kritika politikorako arrazoiak". Modu berean, "jotaren eta bestelako kultur-adierazpenen izaera herrikoia" nabarmendu dute, "historikoki bertsio ofizialaz bestelako mezuak zabaltzeko" tresna gisa duten balioa azpimarratuz.

Etxebizitza-eskubidearen aldeko kolektiboak gogora ekarri du iazko prozesioan kantatu zuten jotarengatik 1.800 euroko isunak jaso dituztela sindikatuko bi kidek eta GEDAR LANGILE KAZETAko kazetari batek. Isun horiek "eskubide politikoen eta kritika politikoa egiteko askatasunaren kontrako eraso larritzat" jo zituzten duela bi hilabete egindako salaketa publikoan, Iruñerriko hainbat artista kolektiborekin batera JOTA-KE elkartasun-jaialdia aurkeztu zutenean.

Beste alde batetik, Nafarroako hainbat artistarekin batera (Ainhoa Naxker, Ekain Alegre, I.ANAI, Kimikari, Marta Moreno, Kiliki Frexko, Raimundo el Canastero, Lawera) Segiko dugu kantatzenabestia eman zuten ezagutzera duela astebete, "zentsuraren aurkako mezua" zabaltzeko asmoz. "Artea kritikarako eta aldarrikapen politikorako bitarteko gisa defendatzea denoi dagokigu", azpimarratu dute.

Aipatutako egunkariaren arabera, 25 urte baino gutxiago dituzte bi poliziek, eta Bilbon (Bizkaia) eta Getxon (Bizkaia) aritzen dira gaur egun. Itxura denez, agenteek ondoen baloratzen dituzten udalerrien artean daude biak, soldatagatik esaterako: Gipuzkoako herri txikietan baino 1.000 euro gehiago kobratzen dituzte udaltzainek Bilbon eta Getxon.

Ikusteke dago zer gertatzen den lapurretagatik kondenatzen badituzte, El Correo-k berak aitortzen duenez, "urraketa oso larriak" egin dituzten agente batek baino gehiagok jarraitu baitute polizia izaten, behin-behineko zigorrekin bakarrik.

Greba-deialdiei dagokienez, Alvarezek honakoa proposatu zuen esplizituki: "Migratzaile guztien greba-egun batera deitu beharko genuke, egiten duten guztia jakin dadin". Yolanda Diazek, bestalde, ondokoa zioen PPko diputatu baten akatsari esker onartutako lan-erreformari buruz: "Jendeak egin zuen [erreforma] kaleetan eta grebetan, ez beltzez jantzitako gizonek".

Europako Institutu Sindikalaren (ETUI) eta Eurofounden datuen arabera, zorraren krisiaren ondorengo aldiak (2010-2012) aldaketa nabarmena ekarri zuen hitzarmen-sindikalismoaren estrategian, mobilizazio orokortuei dagokienez batik bat. 2012ko martxoaren 29ko eta azaroaren 14ko greba orokorretatik, CCOOk eta UGTk ez dute estatu mailako 24 orduko greba orokor bakar batera ere deitu, eta, beraz, behealdean kokatu dira lanuzte masiboen deialdiei buruzko Europako rankingean.

Bien bitartean, Europa hegoaldeko beste herrialde batzuek askoz ere jarduera handiagoa izan dute. Grezian hainbat greba orokor izan dira azken urteetan (horietako bi 2025ean, lan-erreformaren aurka), Frantzian mobilizazio masiboak izan dira maiz aurrekontuen eta pentsioen murrizketen aurka, eta Portugalek 2025eko abenduan bizi izan zuen hamabi urtean izandako lehen greba orokorra, lan-erreforma atzerakoi bat bertan behera gera zedila lortuz. Espainiako Estatuko zentral sindikal nagusiek Europako rankingean duten posizio baxu hori ez da langileen oinarrietatik sortutako ekimen borrokalari sindikalaren ustezko faltaren ondorio (alderantziz), burokrazia sindikalaren kupulen erabaki politiko baten ondorio baizik. Izan ere, Europan sektorekako greba gehien egiten dituen herrialdeetako bat da Espainiako Estatua, bereziki garraioan, osasunean eta hezkuntzan; lan-gatazkek gora egin dute pandemiaz geroztik. Horrek gezurtatu egiten du, beraz, langileengandik abiatutako "borrokarako bultzada faltari" buruzko edozein aitzakia. ETUIren esanetan, 2025. urtean errekorrak hautsi ziren Europan, 1991tik egindako greba kopuruari dagokionez, baina gehienak sektorekoak edo eskualdekoak izan ziren, ez orokorrak.

Etengabea izan da CCOOk eta UGTk negoziazio instituzionalaren, "elkarrizketa sozialaren" eta greba orokorra tresna gisa desmobilizatzearen alde egin duten apustua, "gobernu aurrerakoiak" deitutakoak egon diren bitartean. Horiek horrela, klase-sindikatuen eta Kataluniako eta Euskal Herriko zentral sindikalen kritikak jaso dituzte; haiek zenbait deialdi egin dituzte berriki, nahiz eta irismen mugatukoak izan.

Europarekin alderatuz gero, Espainiako Estatuko sindikatu handiek Europa iparraldean edo erdialdean ikus daitezkeen jarrera antzekoak izan dituzte, non kontziliaziorako tradizioak eta lege-murrizketek greba orokorrerako deialdiak mugatzen baitituzte. Hala ere, Europa hegoaldean, baldintza ekonomikoak eta lanekoak gogorragoak izan diren eremuan hain justu, lanuzte masiboek ohiko tresna izaten jarraitu dute, batez ere eskuinak agintzean. Airean geratzen den galdera da ea CCOOren eta UGTren burokrazia sindikalen hitzarmen-estrategia eraginkorragoa izan den, murrizketak geldiarazteko eta lan-eskubideak konkistatzeko mobilizazioa baino; edo, kontrara, desmobilizazioa indartu ote duen, langile-klasea gero eta pobreagoa den eta patronala irabazi errekorrak lortzen ari den testuinguruan.

Baina, bilgarri horren azpian, udalak irmotasun handiagoz jazarri nahi du kaleetan aldarriak plazaratzea: esaterako, zigortzeko moduko ekintzen barruan sartu du margoketak egitea eta kartelak baimen ofizialik gabe jartzea. Bestalde, zaku berean sartu du espazio publikoan pixa egitea, animalien kaka ez jasotzea, hondakinak legez kontra isurtzea, edukiontziak erretzea eta beste.

Hainbat hedabidek azaldu dute Gasteizko Udalak kontsulta publiko bat irekiko duela ordenantza berriari buruzko proposamenak eta iruzkinak jasotzeko, eta "gizatasun faltari" aurre egiteko "udal-aliantza" bat aldarrikatu du alkateak, propaganda politikoa egiteko ekintzak ere "gizatasun faltari" lotuz.

Ekaineko datuei erkidegoka erreparatuz gero, Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) gertatu ziren heriotza gehien, 153 hain zuzen ere. Nafarroan 54 izan ziren gutxienez. Hego Euskal Herria, beraz, gorriz markatutako eremuetako bat da MoMo sistemaren esanetan: ekainean, 207 pertsona hil ziren bertan beroari lotuta. Uztailaren hasieran, gainera, 27 izan dira dagoeneko.

Arratsaldeko 19:00etan hasiko da saioa, Faroloitik, eta hiru bertsolarik abestuko dute: Onintza Enbeitak, Sustrai Colinak eta Peru Abarrategik. Bertso-poteoaren ostean, Gasaltza Txaranga eta DJ KA arituko dira iluntzea girotzen, Kutxi kalean. 

Maiatzaren bukaeran aurkeztu zuten Bada Garaia, artistok denontzako jaien alde ekimena, betoaren aurkako kanta baten eskutik. Euskal Herriko 450 kulturgilek baino gehiagok sinatu dute Mugimendu Sozialistak txosnetan parte hartzeko duen eskubidearen aldeko idatzia.

TKPren txostenaren arabera, Kizilay plazan izan zen asteburuko manifestazio nagusia, Ankaran. Istiluen aurkako polizia-indarrek gas negar-eragileak erabiliz esku hartu zuten manifestariak sakabanatzeko; bandera ugari zeramatzaten, eta "NATO hiltzailea, alde herrialdetik!" eta "NATOri ezetz esatea ez da delitua; NATOzalea izatea bai. Ez dezala inork ahaztu" oihukatzen zuten besteak beste. 145 pertsona baino gehiago atxilotu zituzten goi-bileraren aurka hainbat hiritan izandako protestetan, eta tartean dira TKPko kideak. Aldi berean, beste mobilizazio bat antolatu zuen kolektiboak Istanbulen, Taksim plazatik Dolmabahceraino, eta beste bi ekitaldi ere egin zituzten Kadikoy barrutiko talde zibil batzuek.

Kemal Okuyan TKPko idazkari nagusiak Istanbulen azaldu duenez, mobilizazioak lurralde osoan hedatu ziren, nazioarteko erakunde militarrari gaitzespena adierazteko. Okuyanek baieztatu zuen, hala, "Aliantzaren jarraitzaileen aurrean hiriburua isilik gera zedila ez uzteko" promesa bete dutela. Turkiako Gobernuak ez du ezertxo ere esan gertaerei edo igandeko atxiloketei buruz. Azken atxiloketa horiez gain, aurreko hilean, 103 manifestari gehiago atxilotu zituzten Ankaran, "terrorismoa" leporatuta besteak beste.

Berria-k jaso duenez, ikerketaren barruan, hamar lanetako mugimenduak aztertu dituzte iazko abuztutik hona, eta horietatik zazpitan topatu dituzte "irregulartasunak". Hiru egoitza ere miatu dituzte ikerketari lotuta. Gaur-gaurkoz, Santanderko epaitegi baten esku dago auzia.

Itxura denez, esplotazio-sareko arduradunetako baten lana zen Asian beharginak erakartzea, lan-eskaintzak eginez. Gero, modu irregularrean mugiarazten zituzten erakarritako langileak, eta esplotatzaileekin 30.000 eurorainoko zorra zutela esaten zieten. Une honetan esplotatuak izaten ari ziren 41 langileetatik 40 daude egoera administratibo irregularrean.

Voxek 2024ko apirilean jarri zuen propaganda egiteko postu bat Azpeitian, baina herritar ugarik egin zuten protesta faxisten aurka, eta alde egin behar izan zuten azkenerako, Poliziak babestuta. Horren ondoren, dozenaka pertsonaren aurkako auzi judizial bat zabaldu zuen alderdiak, eta 23 lagunek deklaratu behar izan dute horregatik epailearen aurrean. Azken berriak ezagutzean, Azpeitia Errepresioaren Aurka plataformak adierazi du "kikildu eta isildu nahi gaituzten horiek ez dutela beren helburua lortuko, eta faxismoaren, arrazakeriaren eta klase-zapalkuntzaren aurpegi guztiei imorki erantzuten jarraituko dugula".

Plataformatik eskerrak eman dizkiete "prozesu honetan ekonomikoki, komunikatiboki, kale-mobilizazioetan eta abar lagundu diguzuen guztiei", eta dei egin dute "errepresioari klase-batasunez erantzuten" jarraitzera. Horiek horrela, gogora ekarri dute dozenaka azpeitiar daudela ikerketapean oraindik, Azpeitiko Gaztetxearen iazko urteurrenean izandako gertakarien harira sortutako muntaia mediatiko erraldoia tarteko. Bi kasu judizialei erantzunez eratu zuten iaz Azpeitia Errepresioaren Aurka.

Hala ere, une oro, konpainia "tradizionaleko" kide ugariren babesa jaso du ikertua izaten ari den gizonezkoak. Are gehiago: burua, uniformea jantzirik, bere balkoira irten zen alarde baztertzailea kaleak gurutzatzen ari zenean, ekainaren 30ean hain zuzen ere, eta balkoiaren azpian gelditu eta bertan omendu zuten konpainiako kideek. Bere aldeko oihuak eta txaloak entzun ziren, biolentzia matxistagatik zabalik dagoen prozesuari entzungor eginez. 

Alardeko agintariak berak jardunera bueltatzeko asmoa erakutsi du, bere aurkako debekua indargabetu dadila eskatu baitu jada. Irungo epaitegiak, baina, atzera bota du eskaera momentuz. Otsailean, erasoa argitara atera zenean, polemika ikaragarria izan zen Bidasoa aldean: erasotzailea babesteko elkarretaratze bat egin zuten Irunen alarde baztertzaileko hainbat kidek.

Alarde baztertzaileak ez du baimentzen emakumeek normaltasunez parte hartzea: kantinera modura soilik uzten die aritzen, eta gainera, hainbat baldintza bete behar dituzte emakume horiek, tartean, ezkongabeak izatea. Dena den, Hondarribian (Gipuzkoa) bezala, gero eta indar handiagoa du paraleloki egiten den alarde parekideak.

Europa Press-ek jaso duenez, Espainiako Poliziako agenteak izango dira horietatik 950, Guardia Zibilekoak 700, Foruzaingokoak beste 700, eta Iruñeko Udaltzaingokoak 412. Gainera, Babes Zibileko 186 kidek jardungo dute. Aurreko ostiraleko bileraren ondoren, polizia-indarrek egiten omen duten "ahalegin izugarria" txalotu zuen Alicia Etxeberriak, eta gaineratu zuen Poliziari esker direla sanferminak "munduko festarik onenak" eta "seguruenak". 

Ez Etxeberriak ez gainerako ordezkari politikoek ez zituzten aipatu, ordea, iazko sanferminetan jazarpen polizialak izandako ondorioak. Aurreko astean egin zuten agerraldi bat Iruñerriko herri-mugimenduko hainbat kolektibok, eta gogora ekarri zuten 2025eko sanferminetako lehen eguneko balantze errepresiboa: 50 pertsona identifikatu, beste hainbeste jipoitu eta bat atxilotu zuen Poliziak, ezein aldarri politiko isilarazteko esku-hartze polizial etengabean.

Ordutegi murrizketei dagokienez, 100 osasun-etxek 17:00ean itxiko dute, 20:00ean beharrean. Horrez gain, oporraldiko egun batez behintzat itxita egongo dira beste 27 anbulatorio. Osakidetzak ez du zehaztu aldaketok noiz hasiko diren, ezta 27 osasun-etxe horiek zehazki noiz zarratuko dituzten ere.

Eusko Jaurlaritzak, erabakia hartzeko, osasungintzako langileen oporrak erabili ohi ditu aitzakia gisa. Hartara, EAEko hiru osasun-etxetatik batek baino gehiagok (%38k) murrizketak izango badituzte ere, "kalitatezko osasun-arreta bermatuta" egongo dela adierazi du Lakuako gobernuak, herritarrek "arreta txikiagoa beharko" omen dutela argudiatuta. Hala ere, komunikatu bidezko adierazpenetan aitortu egin dute udako hilabeteetan arreta "beharrezkoa" eta "ohikoa" dela, baita aurrez iragarritako ordutegi hori aldatzea posible dela ere.

Azken urteotan, murrizketak etengabe udan eta Gabonetan

Denbora da agintari politikoek antzerako erabakiak hartu dituztela, udaldian ez ezik, baita Eguberrietan ere. Urtaro beroenean, aurrekoez gain, "eguraldi ona" eta "arnas-aparatuko gaixotasunen beherakada" argudiatu ohi dituzte; neguan, ordea, "langileak kontratatzeko zailtasunak" dituztela esan dute behin eta berriro. Hori dela eta, sindikatuek salatu dute Lehen Arretak urtean 180 egunez pairatzen dituela murrizketa zuzenak. Hala, honako hauek dira azken urteotako Eguberrietako zenbakiak: 2021ean murrizketek 62 anbulatoriori egin zieten kalte; 2022an 90ri; 2023an 104ri; eta, 110ri iaz. Horiek horrela, erabaki horiek agerian utzi dute, berriro ere, EAEko osasun-sistema krisian dagoela, baliabide faltagatik besteak beste (langileak, bereziki).

"Bi bortxaketa saiakera kalearen erdian, adingabeen kontrako sexu-eraso ugari, eta polizia erasotzaile eta konplizeen hainbat kasu. Horiez gain, gogora ekarri nahi ditugu aurten Nafarroan eraildako hiru emakumeak, baita Nagore Laffage ere; indarkeria matxistaren aurpegirik gogorrena bizi izan genuen 2008ko sanferminetan". Eta gaineratu zuen: "Haiengatik guztiengatik, eta indarkeria matxista jasan eta jasaten duten guztiengatik, borrokan segitzea dagokigu, erasotzaileen inpunitatea eta matxismoa amaitu arte".

Hamar urte 'Manada' auzitik

Horiek horrela, sanferminak gainean direla, Itaiak gogorarazi du ezinbestekoa dela sexu-erasoen aurkako "jarrera irmoa" izatea: "Badakigu jai giroan gure aurkako erasoak ugaritu egiten direla". Aurtengo sanferminetan, gainera, hamar urte beteko dira Manada auzitik: 2016an bortxatu zuten emakume gazte bat bost gizonezkok, taldean, eta inflexio-puntu bat izan zen hura biolentzia matxistaren aurkako borrokan, jendetza atera baitzen kalera protesta egitera.

"Kasu horrek agerian utzi zuen justizia eta instituzioak klasistak eta matxistak direla. Izan ere, gure hitza etengabe zalantzan jartzen dute, behin eta berriz berbiktimizatzen gaituzte eta salaketa asko gutxiesten dituzte. Aldiz, erasotzaileek legearen babesean beti topatzen dituzte beraien buruak babesteko eta gizarte mailan erasoak zuritzeko moduak",  salatu du Itaiak urteurrenean.

Kale mailan, "erantzuna eredugarria" izan zela nabarmendu du Emakumeen Antolakunde Sozialistak, baina azken urteetan gaitasun mobilizatorioa galdu dela ohartaraziz. Uste du "feminismoaren zati baten instituzionalizazioak" ekarri duela arazo hori, "indarkeria matxista kudeaketa instituzional eta juridikora bideratu" baitute. "Agerian geratu da proposamen horrek matxismoa amaitzeko egiturazko mugak dituela. Eta, bien bitartean, kale mailako erantzuna apaltzen joan da", seinalatu du.

"Diskurtso matxista eta erreakzionarioei erantzuteko unea da"

Itaiak kezkaz azaldu du indarkeria matxistaren "errealitate gordina" ukatzen duten ahotsek indarra hartu dutela jendartean. "Faxistak indarkeria matxista gutxiesten eta ukatzen ari dira eta, Iruñean ikusi bezala, emakumeon aurkako erasoak erabiltzen dituzte beren ideologia faxista zabaltzeko", salatu du: "Ondo dakigu zein den haien helburua: emakumeok zapalduta eta esaneko mantentzea".

Horiek horrela, antolakundeak esan du ez duela baimenduko "diskurtso matxista eta erreakzionario horiek zabaltzen jarraitzea", eta, "orain arte egin bezala, faxismoaren eta matxismoaren aurkako borrokan lehen lerroan" segituko duela. 

Manada auzitik hamarkada bat beteko denean, beraz, Itaiak adierazi du "duela hamar urte kaleetan piztu zen erantzun irmo eta jendetsu hura berriz indartu" nahi duela. "Garai horretako antolakuntzari eta indar mobilizatorioari esker, indarkeria matxistaren aurkako kontzientzia eta erasotzaileen aurkako jarrera zabaldu ziren. Eta, orain ere, inoiz baino garrantzitsuagoa da matxismoaren aurka kaleak hartzea", sakondu du: "Ez da momentua arduragabekeriaz jokatzeko edo erasoen aurrean beste aldera begiratzeko. Diskurtso matxista eta erreakzionariei erantzuteko unea da; eraso baten aurrean aurpegia emateko unea da; erasotzaileei aurre egiteko unea da; matxismoaren aurka indar politikoa garatzeko unea da". 

Itaiako kideek beharrezkotzat jo dute "matxismoarekin behin betiko amaitzeko" borroka egitea, eta, horretarako, "emakumearen zapalkuntza oinarri duen gizarte kapitalista kolpatzea". "Guztion ongizatean eta berdintasunean oinarrituko den gizarte sozialista eraiki behar dugu. Gaurdanik, borroka horretara batzera dei egiten dizuegu", gaineratu du.

Hain zuzen, urriaren 16an, "Subflubialaren aurka manifestazioa urriak 18" zioen pankarta bat erakutsi zuten hiru lagunek Bizkaiko Foru Aldundiaren (Bilbo) jauregian, eta, bisita gidatu bat baliatuta, eraikinaren barruan kateatu ziren makroproiektuaren kontra protesta egiteko. Orain, ekintza harengatik isunak iritsi zaizkie, baina, leporatzen dietenaren aurka, ekintzaileek adierazi dute ez zutela "inongo momentutan hiritarren segurtasunean larriki eragin". Are, "pertsonen joan-etorrian ez zuen eraginik izan protestak, eta jauregian egiten ari ziren bisita gidatuak bere horretan jarraitu zuen", plataformaren esanetan.

Hori gutxi ez, eta Ertzaintzak salaketan "gezurra" erabili duela salatu dute. Izan ere, plataformako eledun Hodei Rodrigezek Berria-ri azaldu dionez, ertzainek salaketa jartzeko erabili duten bideoan argi eta garbi ikusten da hiru pertsona ageri direla ekintzan, baina autoak dio sei izan zirela. Helegitea jarriko dutela ere jakinarazi du Rodriguezek, isuna ez baitute "onartzen". Protesta-ekintza egin eta bi egun beranduago, Bilboko kaleak hartu zituen plataformak antolatutako mobilizazio jendetsu batek, eta bertan ezetz esan zioten ehunka lagunek aldundiak egin asmo duen Leioa (Bizkaia) eta Portugalete (Bizkaia) arteko itsasadarraren azpiko tunelari.

Gertakariok gaitzesteko agiri bat plazaratu du plataformak, eta bertan esan dute isun horiek "herritarren askatasunaren" eta "protestarako eskubidearen aurkako" erasoak direla. Hala eta guztiz ere, borrokan jarraitzeko asmoa dutela berretsi dute, tunelak eragingo dituen kalteak salatzeko, baita borroka horren ondoriozko errepresioa ere.

Ebidentzia ugarik zalantzan jarri dute makroproiektua. Batetik, epaitegiek oraindik ez dute hura aztertu eta ebatzi, eta baliteke egitasmoa gelditzea. Bestetik, azken hilabeteetan herritar andanak salatu du makroproiektuak "ondorio sozial eta ekologiko" lazgarriak izango dituela. Azken hilabeteotan, besteak beste, makroproiektuaren hainbat alderdi salatu dituzte: obrek iraun artean auzoko bizilagun eta ikasleek bibrazioak, zarata eta kutsadura pairatuko dituztela; Leioako Artatza parkeko zuhaitzak bota dituztela, CO2 gasaren emisioak nabarmen haziko direla, eta egitasmoak Ballonti errekari eragingo diola, besteak beste. Hartara, hainbat mobilizazio egin dituzte orain artean. Eta, hurrengoa ere, bertan da: datorren larunbatetik iganderako gauean, hilaren 4tik 5era, kanpaldia egingo dute Leioako Artatza parkean; berdegune eta jolastoki horretan egingo dute tunelaren ahoetako bat. Parkeak ondoan du Artatza-Erromo ikastetxea, eta bertako ikas-komunitatea ere haserre da: obraren nondik norakoak ageri dituen txostenean, orduro 48 kamioi inguru igaroko direla onartzen da.

Alde batetik, ezohiko tenperatura altuak pairatu dituzte kartzelan. Izan ere, iragan asteko muturreko beroaldiaren erdian, aire egokituko sistemak huts egin zuen, eta dutxetatik ez zen ur freskorik ateratzen. Hala, preso dauden pertsonek salatu dute azala kiskali egin zaiela. Gainera, beroaldian zehar, dutxa ugarik ez zuten funtzionatzen. Horri guztiari garbiketa-zerbitzuaren egoera gehitu zaio, jakinarazi baitute Gizarteratze Zentroan ez dituela inork garbitzen azpiegiturak. 

Bestalde, kartzela osoan zehar hainbat akats informatiko izan dira, eta pabiloi arteko telefonoek, adibidez, ez dute egoki funtzionatzen. Zubietako makropresondegi berria moduluka banatuta dago, eta kartzelariek telefonoak erabili beharko lituzkete haien artean komunikatzeko. Beste akats baten ondorioz, presoek ezin izan dituzte oinarrizko produktuak erosi kartzelan, erosketak egiteko txartel elektroniko batzuk banatu baitizkite; baina, orain artean, horiek ez dute funtzionatu. Makropresondegia lehenbailehen ireki ahal izateko, "behar gabe prozedurak azkartu eta inprobisatu" dituztela salatu dute kartzelazainen izenean hitz egin duten sindikatuek.

45,5 milioi euro

Makropresondegi berria eraikitzeko 45,5 milioi euro bideratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak. Azken hilabeteotan, Maria Jesus San Jose (PSE-EE) Justizia eta Giza Eskubideen sailburuak eta Denis Itxaso (PSE-EE) Etxebizitza Sailburuak Zubietako egitasmoa "euskal espetxe ereduaren" ikur dela adierazi dute, eta eredu hori "gizarteratzean" nahiz "bizikidetzan" oinarritzen dela. Bada, ireki eta lehen bi asteotako gertakariek agerian utzi dute eredu horrek barne hartzen duela presoen oinarrizko eskubideen urraketa.

Gertatutakoa salatzeko, mobilizatzera deitu du Donostiako Itaiak. Gaur arratsaldean egingo du protesta bat, 19:00etan, Amara Berriko Ferrerias Plazan.

"Unibertsitatera sartzeko probetan zenbait ikaslek lortutako emaitza eskasak euskararen aurkako oldarraldia hezkuntzara hedatzeko baliatu direla" salatu zuen atzo Euskalgintzaren Kontseiluak. Izan ere, euskaran 0 atera duten hainbat ikasleren senideek auzitegietara jo dute nota hori baliogabetu dezatela eskatzeko, eta, oraingoz, arrazoia eman die Bilboko Instantziako Auzitegiak: EHUri eskatu dio, behin-behinean, ez ditzala ikasle horien euskarako notak kontuan hartu hurrengo ikasturterako matrikulazioetan. Auziak hautsak harrotu ditu azken asteetan, eta ebazpenaren berri izatean, Euskalgintzaren Kontseiluak nabarmendu du "hizkuntza-ereduen sistema gainditzea eta euskarazko ikasteredua orokortzea" dela "ikasle guztien euskalduntzea bermatzeko bidea". "Euskararen normalizazioari" trabarik ez jartzeko eskatu du.

Euskalgintzaren Kontseiluak hiru arrazoi azpimarratu zituen gaurko mobilizazio-deialdia aurkeztean: "euskararen desofizializazioa, botere judizialaren oldarraldia eta euskararen gutxiespen sistematikoa salatzeko"; "hizkuntza-ereduen sistema gainditu eta ikasle guztiak, berdintasunean, euskararen jabe egitea bermatuko duen euskarazko ikasteredu orokortuaren alde egiteko"; eta "euskara larrialdian dagoen honetan, normalizazio eta biziberritzean aurrera egiteko".

Gogora ekarri dute jaien lehenengo egunean, uztailaren 6an, 50 pertsona identifikatu eta "beste hainbeste kolpatu" zituztela aldarri politikoak plazaratzeko ekintzetan, eta pertsona bat atxilotu zutela gainera. "Orain, jasandako errepresioari bigarren atxilotu bat, deklaratzera deitutako pertsona bat eta egun horretako 8.000 euroko isunak gehitu behar zaizkio. Auzipetuei dagokienez, horietako bati bost urte eta erdiko espetxe-zigorra, 20.000 euroko isuna eta bost urtez sanferminetan egoteko debekua ezarri dizkiote", jakinarazi dute.

"Instituzioetatik at antolatzen diren kolektiboak itotzeko helburua"

Gaurko prentsaurrekoan azaldu dutenez, sanferminak "gero eta gehiago kontsumo eta turismora bideratuta dauden bitartean", enpresen irabaziak "oztopatzen" dituzte nolabait antolakunde politikoek eta euren aldarriek, "normaltasun kapitalista hankaz gora jarriz". Horrela sakondu dute: "Poliziak, statu quoaren bermatzaile izanik, ezin du onartu kaleak aldarrikapenez beterik egotea, eta instituzioen oniritziarekin, propaganda politikoa egiten duten antolakunde horien kontra egiten du. Horren atzean, protesta soziala kontrolatzeko, eta bide batez, instituzioetatik at antolatzen diren kolektiboak itotzeko helburua dago".

Horiek horrela, uste dute "militantzia politikoaren aurkako erasoa" izan zela iaz gertatutakoa, eta erantzuleak seinalatu dituzte: "Alde batetik, Polizia, indar betearazle gisa; eta, beste aldetik, haien defentsan atera ziren instituzioak".  Eta gaineratu dute: "Polizia ez da herriaren defendatzailea, boteretsuen klase-pribilegioen eta ordena sozialaren defendatzailea baizik. Zein da bestela kolektiboen adierazpen-askatasuna zapaltzeko arrazoia?".

Kaleko saltzaileen kontrako errepresioa

Aldarri politikoak egiten ari ziren pertsonek jasandako jazarpenaz gain, iazko uztailaren 9an Karlos III.aren etorbidean materiala saltzen ari ziren lagunek pairatutako errepresioa oroitarazi dute gaurkoan. "Foruzaingoak pertsona horiek identifikatu zituen eta isuna jarri zien, eta hori gutxi balitz, piperbeltz espraiarekin eraso zien, haietako bati arnas-krisia eraginez. Foruzaingoa joan ondoren, udaltzaingoa agertu zen, gazteak inguratu zituen eta osasun-langileen lana oztopatu zuen". Agerraldian bildu diren kolektiboen esanetan, "pertsona arrazializatuek jasaten dituzten arrazakeria, kriminalizazioa eta errepresio poliziala" agerian geratu ziren berriz.

Protesta-eskubidea

Iazko sanferminei buruzko balantze errepresiboa egitearekin batera, "gizarte bidegabe honen aurkako protesta-eskubidea" aldarrikatu dute kolektiboek, eta esan dute "kaleak aldarrikapen politikoz betetzen jarraituko" dutela, "bai sanferminetan baita urteko gainontzeko egunetan ere". 

"Nafarroako Gobernuari eta Iruñeko Udalari mezu irmo bat bidali nahi diegu: ez diogu protesta egiteari eta defendatzen duzuen sistemaren miseriak salatzeari utziko. Ez gaituzue isilduko. Eta aurten ere gertatzen baldin bada, adierazpen-askatusunaren urraketa berriz salatuko dugu", gehitu dute. "Jaiak aldarrikapenez eta borrokaz betetzera" deitu dute, beraz.

Aldi baterako espedientea tarteko, 2027ko otsailera bitartean, jarduera 95 egunez etengo dute bi lantokietan. Ormuzko itsasartearen egoera eta horrek salmentetan eragin omen duen beherakada hartu ditu argudiotzat enpresak, baina ELA sindikatuak ekainaren bukaeran seinalatu zuen enpresa ez dela gai izan "arrazoiak modu argian egiaztatzeko". 2025ean, enpresako zuzendaritzak "dibidendutan 6 milioi banatu" zituela ekarri du gogora ELAk, gainera. Erantzuna prestatzen ari dira bera eta LAB sindikatua, EITBk jakinarazi duenez.

Arrazoi horregatik, makroproiektuaren sustatzaileek eskatzen zuten 26 milioi euroko kalte-ordainak kobratzea Nafarroako Gobernutik. Auzitegiak onartu egin du eskaera, baina ez eskatzen zuten zenbateko osoa: izandako galeren erantzukizunaren zati bat enpresarena berarena dela esan du, beharrezko "segurtasun-neurriak" ez hartu izanagatik.

Horren aurretik, erreklamazioak Nafarroako Gobernuaren eta Estatuko Administrazio Orokorraren aurrean aurkeztu zituen Palacio de Arozteguiak, kalte-ordainak eskatzeko. Auzitegi Nazionalak atzera bota zituen eskaerak, bai foruzainek bai guardia zibilek "estandar arrunten" arabera jokatu zutela defendatuz.

Orain Nafarroako Gobernuaren aurkako ebazpen bat mahai gainean dagoela, helegite bat aurkeztuko du hark, Noticias de Navarra-ren arabera: Javier Remirezek gogorarazi duenez, Auzitegi Nazionalak emandako beste irizpide batean, legez kontrakotzat jo zituzten Aroztegiko makroproiektuko obrak: horien esleipena baliogabetzat hartu zuten, bai administratiboki bai judizialki, "gardentasun" falta eta "berdintasun" baldintzen urraketa argudiatuta. Hala ere, lanekin aurrera jarraitu zuen enpresak.

Palacio de Arozteguiak 2021eko apirilean ekin zien obrei Baztanen, hotel bat, golf-zelai bat eta luxuzko ehunka etxebizitza eraikitzeko asmoz. Proiektu txikitzailearen aurkako mobilizazio eta protesta-ekintza ugari izan ziren garaian, eta horrela lortu zuten lanak oztopatzea. Ekintza horiengatik, zazpi pertsona epaitu zituzten iaz, zigor-eskaera ikaragarri altuekin. 2025eko amaitzean izan zen epaiketa. Irailean eman zuten ebazpena: ez zituzten akusatuak espetxeratu, baina ia 10.000 eurorainoko isunak ezarri zizkioten bakoitzari, "bortxaz" nahiz "intimidazioz" Aroztegiko makroproiektuaren obrak eragoztea egotzita.

El País-en arabera, hasiera batean, Quilesen etxebizitzara joan ziren Espainiako Poliziako hainbat agente, bera aurkitzeko asmoz. Ez zuten lortu, ordea. Horren ondoren, EDA TV-ren egoitzara joan ziren agenteak. Javier Negrek zuzentzen du "komunikabide" hori, eta Quilesek lan egiten du bertan, Madrilgo Lagasca kaleko egoitzan. Lehen saiakeran bezala, poliziek ezin izan zuten Vito aurkitu. Bere abokatuak "zentzugabekeriatzat" jo ditu jardunbide polizialak, argudiatuz aukera zegoela egoera "berari edo prokuradoreari jakinarazteko". Dena den, onartu du bere bezeroak "bost auzi" dituela irekita gaur egun, eta ez dakiela horietako zeini erantzuten dion zehazki atxilotzeko eskaerak.

Quilesek publikoki hartu zuen hitza X sare sozialeko bere kontuaren bidez, gobernuaren aurka egiteko eta "instituzioen instrumentalizazioa" salatzeko. Bere mezuan, Quilesek esan zuen epaile batek bera atxilotzeko agindua eman zuela "Sanchezen inguruak egindako salaketa masiboen kanpaina baten ostean", Begoña Gomezekin bilera bat izan eta gero. Honako hau gaineratu zuen hitzez hitz: "Gobernuak Justizia erabiltzen du aurkariei arrazoirik gabe jazartzeko, baina gero biktimizatu egiten dute beren burua euren ustelkeria epaitzen dutenean. Atzerapausorik ez". Probokatzaile faxistaren adierazpenak gorabehera, iturri ofizialek oraindik ez dute zehaztu zein izan den oraingo atxilotze-agindua eragin duen prozesu judizial zehatza.

Horren aurretik, Diputatuen Kongresuak behin betiko kendu zion prentsako akreditazioa Quilesi, Behe Ganberan behin eta berriz istiluak izan eta korridoreetan hainbat agintari politikorekin tirabirak izan ondoren. Duela hilabete inguru, Espainiako Poliziak Carrera de San Jeronimo kalera sartzea galarazi zien Quilesi eta Bertrand Ndongo probokatzaileari; Vox talde parlamentarioak gonbidatu zituen eztabaida batera, euren prentsa-akreditazioak indargabeturik zeudenean jada. Taxian alde egin behar izan zuten lekutik.  

Nagore 2008ko uztailaren 7an erail zuen Diego Yllanes izeneko gizonezko batek, Iruñeko sanferminetan. Jai-giroan topatu ondoren, emakumea bortxatzen saiatu, bortizki jipoitu eta hil egin zuen erasotzaileak, itota. Gero, Ebro ibaira eraman zuen gorpua.

20 urte besterik ez zituen Nagorek. Iruñeko Klinika Unibertsitarioan ari zen erizaintzako praktikak egiten, eta Diego, berriz, psikiatriako ikasketak egiten ari zen han. Bertan ezagutu zuten elkar.

Hamabi urte eta erdiko espetxe-zigorra ezarri zioten hiltzaileari, erailketa beharrean, homizidioa leporatuta. Hala ere, 2017an lortu zuen hirugarren graduan sartzea, eta mediku psikiatra gisa aritzen da gaur egun. 

IASek salatu du auzi honetan hainbat eragilek jardun dutela eskutik, Jaurlaritzaren "oztoporik gabe": "batetik, euskararen ofizialtasuna errealki inoiz onartu ez duten eta dirudun familiei bideratuta dauden itunpeko ikastetxeak"; "bestetik, Vox, PP, PSE eta CCCOO bezalako alderdi politiko zein sindikatu espainolistak" eta komunikabideak; eta, "azkenik, horiekin guztiekin harremanak dituzten epaile eta auzitegiak". Ikasle-antolakundearen esanetan, "mezu argi bat zabaldu" nahi izan dute guztiek, alegia, "euskara jakitea ez dela beharrezkoa unibertsitatean sartzeko". Iritzi dio, gainera, "klase osagaiak" garrantzia nabarmena izan duela kasu honetan ere: "Familia dirudunek alderdi politiko, sindikatu, komunikabide eta epaitegiak dituzte eskura beraien pribilegioak mantentzeko. Aldiz, langile-klaseko ikasleok guztiz bestelako egoera batean gaude, pairatzen ditugun oztopoei eta eskubide urraketei aurre egiteko baliabiderik gabe".

Horren guztiaren aurrean, IASek aldarrikatu du "beharrezkoa" dela "hizkuntza-eskubideen defentsa egitea eta euskararen aldeko borroka kalera eramatea", baita "klase-kontzientzia eta kontzientzia linguistikoa batuko dituen borroka indartzea" ere. Euskaraz ikasteko eskubidea erreibindikatu du, "ikasleon beharrak eta hezkuntza euskalduna erdigunean jarriko dituen hezkuntza-sistema sozialista baten alde" jardutera deituz; eta, gainera, funtsezkotzat jo du "euskararen aurkako eraso politiko eta judizialei aurre egitea". Hala sakondu du: "Beste behin ere, espainiar estatuko egitura judiziala Euskal Herriko langile-klasearen aurkakoa dela ikusi dugu, eta horren aurrean euskal langileriaren eskubideak, linguistikoak barne, bermatuko dituen euskal estatu sozialistaren aldeko borroka indartu behar dugu".

Ebazpenak haserrea sortu du jendartean eta hezkuntza-komunitateko hainbat sektoretan, eta mobilizazio-deialdiak egin dituzte. Euskalgintzaren Kontseiluak, hain zuzen ere, protestak antolatu ditu biharko, Justizia euskararentzat. Euskara denontzat lelopean. 12:00etan izango dira mobilizazioak, EHUko hiru campusetan: Bilboko Ingeniaritza Eskolan, Donostiako Karlos Santamaria Zentroan, eta Gasteizko Letren Fakultatean. Hainbat antolakundek egin dute bat deialdiarekin: ELA, LAB eta Steilas sindikatuak; Ikasle Antolakunde Sozialista (IAS); Denon Eskola; Euskal Herriko Ikastolak; Ikasleria Martxan; Ireki Lei(h)oa Euskarari; Ibaetako Euskaltzaleon Plaza; Gasteiz Uniko Euskara Taldea... 

Euskalgintzaren Kontseiluak hiru arrazoi nagusi nabarmendu ditu bihar mobilizatzera deitzeko: "euskararen desofizializazioa, botere judizialaren oldarraldia eta euskararen gutxiespen sistematikoa salatzeko"; "hizkuntza-ereduen sistema gainditu eta ikasle guztiak, berdintasunean, euskararen jabe egitea bermatuko duen euskarazko ikasteredu orokortuaren alde egiteko"; eta "euskara larrialdian dagoen honetan, normalizazio eta biziberritzean aurrera egiteko".

"Kontraturik ezak, besteak beste, erabateko babesgabetasun egoeran utzi ditu familiak, lege eta administrazio publikoan eskubiderik gabe. Ez kaltetuak haiek direla azaltzeko eta ezta alternatiba bat eskatzeko ere", salatu dute Etxebizitza Sindikatu Sozialistatik. Desalojoaren aurka erantzuteko, hainbat deialdi egin ditu: uztailaren 2an, auzo-asanblada bat izango da Amassorrainen, 18:30ean; eta desalojoa ezarrita dagoen egunean, uztailaren 3an, etxegabetzeari aurre egingo diote sindikatutik. 09:00etan Añorga hiribideko 8. zenbakira bertaratzera deitu dute.

Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak seinalatu du "Hirurok" deituriko hirukoteak (PSOEko Leire Diaz, SEPIko presidente ohi Vicente Fernandez eta Antxon Alonso enpresaria) komisio truke ematen zituztela diru-laguntzak. Mugimendu horiei buruzko ikerketan, Tubos Reunidosek pandemia garaian jasotako erreskate publiko bat ikertzen ari dira: 112,8 milioi ingurukoa izan zen. Sumarioan seinalatu dute, gainera, EAJko kide batek bitartekari-lanak egin zituela diru-laguntza hori modu irregularrean esleitzeko elkarrizketetan.

Ikerketari lotuta, Guardia Zibilak miaketak egin zituen Tubos Reunidosen bulegoetan, joan den ekainaren 4an. Paraleloki, zabalik dago enpresaren salmenta-prozesuko hartzekodunen konkurtsoa, eta arriskuan daude bertako ehunka langileak. Ia 265 milioi euroko zorrak ditu Tubos Reunidosek.

Zer gertatu zen 2016ko sanfermin haietan? Zer aldaketa ekarri zuen auziak? Aldatu al da egoera? Hau guztia landu dugu 12 minutuko bideo-erreportaje baten bidez.

EITBk jaso duenez, gaztearen familiak atxiloketarekin lotu du heriotza, eta salatu du hori "saihestu zitekeela". Gurutzetako Ospitaletik (Barakaldo, Bizkaia) helarazi duten txostenak dio "bero-kolpe" baten eraginez hil zela Ander, baina senideek argi seinalatu dute hori ez litzatekeela gertatuko Poliziaren esku-hartzerik eta atxiloketarik izan ez balitz. Ordubetez baino gehiagoz eduki zuten eguzkiaren azpian atxikirik, 40 graduko tenperaturak zirenean.

Joan den larunbatean, mobilizazio jendetsu bat izan zen Santurtzin, Poliziaren indarkeriaren eta inpunitatearen aurka: ehunka pertsonak eskatu zuten justizia Anderrentzat.

Estatu-biolentziaren biktimak aitortzeko bide-orri instituzionalaren barruan, Eusko Jaurlaritzak epe bat ireki zuen 2019an, biktima posibleen erregistro bat egiteko. Egiari Zorrek jakinarazi du, ordea, biktimek euren eskaerak aurkezteko epea murritzegia izan zela, eta askok ez zutela informazioa garaiz jaso. Gainera, 1979tik 1999ra bitarteko indarkeria-gertakariak besterik ez zituen kontuan hartu gobernuak; epe "arbitrario" bat, fundazioaren esanetan: "Lehenagoko kasuak eta, batez ere, 1999tik aurrera gertatutakoak kanpoan uzten ditu, eta horrek hainbat mila pertsonari eragiten die". Horiek horrela, erregistro ofiziala osatzeko beste epe bat ireki dezatela eskatu diote gobernuari Egiari Zorretik, eta 1960tik gaur egunera arteko bortizkeria-kasuak aintzat har daitezela ere exijitu dute.

Erregistroan sartzeko eskaerak jasotzeko epea 2019tik 2021era bitartean egon zen zabalik, eta 711 pertsonak aurkeztu zuten eskaera. Horietatik 400 baino ez zituzten biktima gisa aitortu. Egiari Zorrek ohartarazi du, dena den, torturaren 4.000 biktimaren berri izan duela dagoeneko, eta kasuak jasotzen jarraitzen duela: azken urteetan, 500 kasu gehiago jaso ditu, eta Jaurlaritzari helarazi dizkio den-denak. Oraindik ez dago horien aitortza ofizialik.

ElDiario.es-ek jaso duenez, zezen-ikuskizunen zaleek eta hainbat abeltzainek (Euskal Larrabehi Elkarteak, Euskal Zezenzale Elkarteak eta ENBA sindikatuak esaterako) aldaketa txalotu dute, "belaunaldiarteko erreleboa bermatzen" duelakoan. Iaz iragarri zuten neurria EAEn, eta aurreikusten bazen ere adingabeek gurasoen baimena beharko zutela ikuskizun horietan barrura jauzi egiteko eta parte hartzeko, azkenean, ez dute halako derrigortasunik ezarri. Gainera, animalien ongizatea bermatzeko beterinarioen figura desagerraraziko dute, eta ez dituzte antolatzaileak horretara behartuko. Zaleek eta abeltzainek argudiatzen dute beterinario falta dagoela.

Animalien aldeko dozenaka kolektibok lege-aldaketa kritikatu dute, eta aipatutako komunikabidearen esanetan, azaldu dute "lotsa" sentitzen dutela Legebiltzarrak onartutako azken neurria dela-eta. Auziak eztabaida sortu du berriz, Eibarko Udalak, PSE-EE buru duela, sokamuturra berreskuratu baitu aurtengo sanjoanetan; animaliei eragiten dien sufrimenduagatik sarri seinalatutako praktika bat. Hego Euskal Herri osoan, askotariko alderdiek gobernatutako udalerrietan izaten dira zezen-ikuskizunak oraindik ere; EH Bilduk, adibidez, aitortu du "kontraesanak eta zalantzak" sortzen dizkiola auziak.

Legegintzaldi honetan, oraingo lege-aldaketa onartu duten alderdi berdinek (EAJ, PSE-EE, PP eta Vox) beste neurri bati egin zioten bide, ehizako hainbat jardueratan adingabeek parte hartzeko.

Kontsulta masiboko prozesu horretatik lortutako behin-behineko emaitzen aurrean, Alemaniako Parlamentuko Defentsa Batzordeko presidenteak agerraldi publiko bat egin du: urtebetez itxarotea proposatu du, "erakartze-mekanismo horren funtzionamendua behin betiko ebaluatu ahal izateko". Hala ere, ohartarazi duenez, "datozen hamabi hilabeteetan nahikoa kide lortzen ez badira, erakunde politikoek formalki baloratuko dute herrialdean berriro ere derrigorrezko soldadutza ezartzeko aukera". Nahitaezko errekrutamenduaren arauketa zaharrera itzultzea, beraz, aukera bideragarritzat hartzen da momentu honetan, gaur egungo pizgarri indibidualen bideak aurrera egingo ezean.

Soldadu zibilak erakartzeko saiakeran izandako porrot hori testuinguru zehatz batean gertatu da: Alemaniak bere politika militarrean norabide-aldaketa historikoa egin duen agertoki baten barruan, hain zuzen ere, kuarteleko bizitzarekiko gogo bizia aurrekaririk gabeko berrarmatze baten bidez berpizteko ahaleginean. Berlinek diru-kantitate astronomikoen bidez sustatu ditu gerra-aparatuak azken urteotan. 100.000 milioi euroko funts berezi bat aktibatu ondoren, Alemaniako gastu militarrak marka historikoak hautsi ditu urtez urte, eta 83.000 milioi euroko langa ezarri du.

Gastu belikoaren hazkunde absolutu horri kontrajarrita, Berlinek langileriaren aurkako erasoaldian jarraitzen du, duela gutxi erretiro-adina 70 urtera arte atzeratzea eta pentsio-sistema pribatu baten derrigortasuna onartu baititu. Era berean, Merzen gobernuak murrizketa gogorrak egin ditu osasun-sisteman.

Urtea hasi zenetik, Euskal Herriko gutxienez 36 langilek galdu dute bizia soldatapean lanean ari zirela, lanera bidean edo lanetik bueltan.

Aurreko astean bertan, Donostian (Gipuzkoa), etxerik gabeko beste pertsona batek galdu zuen bizia. Donostian bakarrik, kale-egoeran zeuden lau lagun hil dira ikasturte honetan.

Finantza-balantzeetan jasotako artxibo historikoak ekarpen instituzionalen etengabeko joera bat erakusten du: beste bi milioi euro 2024an, bi milioi eta erdiko partidak 2023ko, 2022ko eta 2021eko ekitaldietan, eta 400.000 euroko hasierako ordainketa bat 2020an. Voxek, bere kudeaketa-txostenean, mugimendu horiek justifikatzen ditu, fundazioak "ikasketa, prestakuntza eta dibulgazio jarduera handia garatu" zuela argudiatuz. Dokumentuen arabera, Disenso Fundazioak nortasun juridiko propioa duenez, bere kontuak ez dira zehazten Voxen zerga-egituraren barruan, eta praktika hori beti defendatu izan du alderdiaren zuzendaritzak aurretiazko polemiken aurrean, dohaintzen zenbatekoa "eskasa" dela ziurtatuz.

Bestalde, finantza-dokumentazioaren arabera, erakundearen diru-sarrera arrunten %25,6 iturri pribatuetatik datoz, gehienak afiliatuen kuotetatik. Fundazioak 71.194 afiliatu ditu guztira, baina horietatik 33.609 baino ez dira alderdiarekiko betebehar ekonomikoak egunean dituztenak, erdia baino gutxiago. Pasiboei eta zorpetzeei buruzko atalean, bestalde, 2025eko kontuek erakusten dute Voxek erabat kitatu duela Hungariarekin zuen finantza-lotura, 2023an MBH Banki (Viktor Orban presidente ohiaren bueltako entitate bat) eskatu zizkion zazpi milioi euroak osorik itzuli baititu jada.

Alderdi faxistak aurretik ere jo zuen Hungariako bankura, eta 14 milioi euroko abalak eman zizkion hark. Voxek argudiatu zuen "Espainiako finantza-erakunde bakar batek ere ez zuela onartzen bere eragiketa komertzialak babestea". Hala ere, Orbanen agintaldiaren azken urtean, Abascalen alderdiak alde batera utzi zituen atzerriko zerbitzuak, eta Extremadurako Parlamentuko hauteskundeak ordaintzeko hiru kreditu berri sinatu zituen: 130.356 eurokoak guztira, BBVAren, Banco Santanderren eta Abancaren artean banatuta.

Alderdiaren aldeko ebazpen judizial bat ere jasotzen da aipatutako dokumentazioetan, Auzitegi Gorenak baliogabetu egin baitzituen Kontu Auzitegiak alderdiari ezarritako bi zigor administratibo. Gorenak indargabetutako isunak 233.324,22 eurokoak eta 862.496,72 eurokoak ziren, eta zuzenean lotuta zeuden Espainiako Estatuko erakunde fiskalizatzaileak adierazitako zalantza batzuekin, Voxen promozio-materialaren finantzaketaren legezkotasunaren inguruan eta jasotako dohaintza posible batzuen inguruan.

Mobilizazioaren amaieran, minutu bateko isilunea egin dute bertaratutako pertsonek, Anderren oroimenez. Horren ondoren hartu dute hitza antolatzaileek, eta seinalatu dute "oso larriak" direla gertakariak. Lau udaltzainen artean jipoitu zuten Ander, eta gero, bi orduz egon behar izan zuen anbulantziaren zain. "Horren aurrean zer aurkitu dugu? Hamaika lerroburu esanez 'hiru polizia zaurituta' omen zeudela, eta gazteari eta jipoiari buruz aipamenik ere ez; komunikabideen errelato desitxuratuak, gertatutakoa ezkutatuz eta Poliziari biktima izaera emanez".

EAJren eta Voxen jarrera: babesa Poliziari eta buloak

Azaldu dute Santurtziko Udalaren (EAJ) jarrera izan dela, hasieratik, "erabateko babesa adieraztea indar polizialei". Gertakariak ezkutuan mantentzea "ezinezkoa izan denean", ikerketa bat irekitzeko eskatu du udalak, baina "Poliziaren jarduna inondik inora ere kolokan jarri gabe", manifestazioaren deitzaileen esanetan. 

"Hori guztia gutxi balitz, Vox alderdi faxistak gezur eta bulo arrazistak zabaltzeko aprobetxatu du egoera gogor hau. Oraindik ere gertatutakoaren inguruko informaziorik ez zegoenean eta publikoki esaten zen bakarra 'hiru udaltzain zauritu' zeudela zenean, 'Joven de jovenladia' bezalakoak entzun behar izan ditugu [biktimari buruz]. Argi geratzen da faxistei ez zaiela biktima axola, arrazista nazkagarri batzuk izatea baino".

Ez da kasu bakartu bat

Gaurko protestan, dena den, presente izan dute Santurtzin gertatutakoa ez dela "kasu isolatu" bat: "Euskal Herrian adibide asko ditugu. Ertzaintzaren eskuetan Flotillako kideek jasan zuten errepresioa oso hurbilekoa egiten zaigu Santurtzin. Iker Arana gazte bilbotarraren adibidea ere badugu, bere auzoko Gaztetxea defendatzeagatik mutilatu baitzuten. Ezkerraldeko zerrenda beltza ere luzea da: Barakaldoko Poliziak tiroka egiten dio aurre egoerari. Ongi daki hori, bere babesleku bakarra zen zubitik bera botatzen ari zirenean, begian tiro egin zioten pertsonak. Begia galdu zuen. Barakaldoko udal-polizia izan da taserra eta droneak erabiltzen lehena Euskal Herri osoan. Duela hilabete batzuk, beste gizon bati ere tiro egin zioten. Eta horrekin, azken bi urteetan, hiru pertsonaren aurka egin dute tiro. Sestaon, gazte batek testikulu bat galdu zuen jipoi polizial baten ostean".

Mobilizazioaren deitzaileek ohartarazi dute "gizartearen eta indar polizialen faxistizazioa" erakusten duela horrek guztiak, eta "erabat normalizatuta dagoela ez-hilgarriak diren armen erabilera", Poliziak "inpunitate osoz" erabiltzen baititu "jendea mutilatzeko eta hiltzeko". Eta gaineratu dute: "Polizia leporaino armatuta dago; taserrak, droneak, borrak, foam-balak...".

Gaurkoan, beraz, polizia-indarren berezko funtzioak nabarmendu dituzte berriz: "Poliziaren funtzioa langileria otzanduta eta diziplinatuta mantentzea da, eta zentzu horretan kokatu behar dugu indarkeriaren eta errepresioaren erabilera. Gure zeregina da inpunitate poliziala seinalatzea eta normalizazioaren aurka borrokatzea. Etorkizunean inork horrelako erasorik jasan behar ez izateko".

Donostiako alkate Jon Insaustik eta EAEko Etxebizitza sailburu Denis Itxasok proposatzen dituzten aterabideak kritikatu ditu Kontseiluak, gogoraraziz eremu batzuk "tentsio handikotzat" izendatzea eta "etxebizitza gehiago eraikitzea" dela politikariek proposatzen dutena. "Neurri horien helburua ez da etxebizitza-eskubidea bermatzea, biak aplikatuta ere, etxebizitzaren prezioa mugarik gabe igotzen ari baita", Donostiako kideek seinalatu dutenez: "Zein da, beraz, neurri horien xedea? Zalantzarik gabe, etxebizitzaren negozioa bermatzeko, jabeen eta enpresarien eskubideak babestea".

Luxuzko turismo masiboa

Horren adibide modura aipatu dute Donostiako kaian arriskuan dagoen pertsonaren kasua, Elizak bere etxetik bota nahi baitu: "Desalojo saiakera hau ez da edozein testuingurutan gertatzen. Azken sei urteetan Donostiako Elizak 50 milioi euro irabazi ditu bere jabetzak hotelak eraikitzeko salduz". Horiek horrela, Kontseilu Sozialistak uste du "luxuzko turismorik gabe ezingo genukeela gertakari hori ulertu", hiriko "negozio-izarra" bihurtu delako.

Jakinarazi dutenez, "azken 15 urteetan 70 hotel eraiki dira, hiriko erdigunea luxuzko turismora bideratutako merkataritza eta zerbitzuz josi dute, Intxaurrondon sei izarreko hotela eraikitzen ari dira… Langile-klasea Donostiatik bota eta aberatsentzako hiri bilakatu nahi dute". Insaustik, berez, konpromisoa hartu zuen Grosen hotel gehiagorentzako lizentziak ez emateko, baina onartu egin du Mariaren Bihotzean hotel berri bat egiteko lizentzia, besteak beste.

Olatu erreakzionarioa, segurtasuna eta ordena

Kontseilu Sozialistatik ohartarazi dute, gainera, "segurtasuna eta ordena" bilakatu direla alkatearen eta EAJren obsesio: "Ez kasualitatez, beren eginbeharra hirian eredu ekonomiko hori burutzeko baldintza politikoak ezartzea baita. Horregatik elikatzen dituzte ideia klasistak zein arrazistak, eta ezkutatu egiturazko pobrezia eta horien kausak. Defendatzen duten hiri-ereduan pobreek ez baitute lekurik". Horri lotuta, gogoan izan dute, ikasturte honetan, kale-egoeran zeuden lau pertsona hil direla Donostian, azkena aste honetan: "Saihestu zitezkeen heriotzak izan dira guztiak, eta beraz, erantzuleak dituzten heriotzak; etxebizitzarekin negozioa egiten duten enpresarietatik hasi eta negozio horiei alfonbra gorria jartzen dietenetaraino".

Bestalde, gogorarazi du "hiri-eredu kapitalistaren aurkako borroka isilarazten" saiatzen direla etengabe udaletik, "propaganda zentsuratzen, militantziari jazartzen eta mugimendu politikoen eskubideak murrizten"; "militantzia politikoak ere ez duelako lekurik defendatzen duten hiri-ereduan".

"Instituzio publikoek sektore pobretuenak segurtasunaren arazoaren erantzule eta enpresariak etxebizitza-arazoaren konponbide gisa saldu nahi dizkigute. Baina gezurretan ari dira. Badakigu gure bizitzekin negozioa egiten duten enpresariak pobretze orokortuaren erantzuleak direla, horregatik jarraituko dugu diskurtso erreakzionarioen eta etxebizitzaren negozioaren aurka borrokatzen", aldarrikatu dute manifestazioaren amaieran, hiri-eredu kapitalistari aurre egitera deituz.

Gutxienez hamahiru emakume zituzten harrapatuta esplotazioko egituran. Mehatxuak tarteko, etengabeko kontrola ezartzen zieten proxenetek, janzteko moduan barne; eta esplotatzaileetatik bik kontrolatzen zituzten txaleteko jarduna, ordainketak nahiz emakumeen mugimenduak, bezeroengana mugitu behar zirenean. Harremanetarako web-orriak kudeatzen zituzten bezeroak erakartzeko, eta drogak ere banatzen zituzten txaletean.

Maiatzean izan ziren lehen miaketak etxe horretan, eta dirutza eta drogak aurkitzeaz gain, hainbat arma topatu zituzten bertan; bi pistola, katana bat, hiru taser-gailu...

2016ko ordenantza ordezkatuko du araudi berriak, eta behin betiko onartua izateko bidean da. Sindikatuak azaldu du "etxebizitzaren arloan babes publikoaren eskatzaileen kopurua handitu" izanari erantzuten diola aldaketak, baita "etxebizitza-bazterkeriako egoeran dauden pertsonak gero eta gehiago" izateari ere. Baina, krisiaren aurrean, "errealitateari erantzuteko baliabideak handitu beharrean", udalaren jarrera "lehendik dauden baliabideen gaineko presioa handitzea" izan da, sindikatuaren esanetan.

EH Bildu, PSN, Contigo-Zurekin eta Geroa Bairen aldeko botoak

Martxoaren 30ean egin zioten bide ordenantza berriari, alde bozkatu baitzuten EH Bilduk, PSNk, Contigo-Zurekinek eta Geroa Baik. Ziur aski, uztailaren hasieran onartuko dute neurria behin betiko, osoko bilkuran. 2016tik indarrean dagoen ordenantza eta orain onartuko dutena alderatu ditu Etxebizitza Sindikatu Sozialistak, eta nabarmendu du "eredu-aldaketa" bat ekarriko duela, "udal-etxebizitzen erabiltzaileen betebeharrak, haien gaineko kontrol-mekanismoak eta bazterketarako arrazoiak gogortuko" dituena eta "babes-bermeak ezabatuko" dituena.

Etxegabetze azkarragoak eta berme gutxiagorekin

Udal-etxebizitzen izaera juridikoa aldatuko du ordenantzak, sindikatutik zehaztu dutenez: "Larrialdiko udal-etxebizitzak hiri-errentamenduen legediari lotuta zeuden. Araudi berriak, aldiz, etxebizitzak udal-zerbitzu publiko baten barruan integratutako 'aldi baterako zuzkidura-ostatu' gisa definitzen ditu". Zehaztapen juridiko horrek ondorio zuzenak ditu erabiltzaileentzat, izan ere, "etxebizitzan jarraitzeko eskubidea ez da ohiko alokairuaren parekoa izango", eta, gainera, bide egingo zaie "administrazio bidezko etxegabetzeei". "Lehen, normalean, okupazio kasuetarako gordetzen zen aukera hori".

Desalojo administratiboek "epeak asko murrizten dituzte eta maizterren defentsarako aukera ia erabat ezabatzen dute", sindikatuaren hitzetan: "Prozedura ez da epaitegietatik pasatzen, eta administrazioak berak erabakitzen du noiz utzi behar duzun etxea". Aipatutako aldaketa juridikoarekin, "etxegabetze administratiboaren bidea udal-etxebizitza guztietara hedatuko da".

Udalak jasotako "Ekarpenen Txostenean" ageri da xehetasun hori, hala baitzioen norbaitek egindako iruzkinak: "24.1 artikuluak modu orokorrean ezartzen du betebeharrak urratzeak etxebizitza berehala uztea ekarriko duela. [...] Nola gauzatuko da berehalako irteera hori familiak etxebizitza borondatez uzteari uko egiten badio?". Udalak honela erantzun zion: "Nahikoa izango litzateke 39/2015 Legeak [...] arautzen duen administrazio-prozedura eta ebazpen araubidea aplikatzea, eta hori izango da erabiliko dena".

Alokairua ordaintzeko dirua zuzenean kentzea eta sartzeko irizpide gogorragoak

Hori gutxi balitz, bi hilabetetik gorako ez-ordaintzeak daudenean, maizterren diru-sarreretatik zuzenean hartuko du dirua udalak, "baita diru-sarrera horiek familia-unitateko edozein kidek jasotzen duen Errenta Bermatutik badatoz ere", sindikatuak jakinarazi duenez. Pobreziaren eta Gizarte Bazterketaren Kontrako Nafarroako Sareak alegazio bat aurkeztu zuen artikulu horren aurka, iritzita "enbargaezina" izan beharko lukeela Errenta Bermatuak, baina eskaera baztertu zuen udalak. Sindikatuak kritikatu du "familia zaurgarrien diru-sarrera urriak enbargatzeak haien zaurgarritasuna areagotzea eragin dezakeela".

Bestalde, udal-etxebizitzetara sartzeko eta horietan egoteko irizpideak ere zorroztuko ditu udalak. "Azken bi urteetan etxebizitza-alternatibarik baztertu ez izana eskatzen da; udalak egokitzat jotzen dituen lekualdaketak onartu behar dira; eta etxebizitza bilatzeko jarrera aktiboa mantendu behar da, izan etxebizitza publiko zein pribatuak", azpimarratu du sindikatuak. "Pertsonen eta familien infantilizazioa" gaitzetsi du, eta gogorarazi du sarri ikusi dela zer nolako bizitoki-alternatibak eskaintzen dituzten udal-administrazioek: alegia, "familien beharrei inolaz ere erantzuten ez zietenak", besteak beste, "errotzea, familia-unitatearen tamaina, mendekotasun egoerak edo eskaintzen ziren etxebizitzen kalitate eskasa" kontuan hartzen ez zirelako.

Horrekin batera, araudi berrian ezartzen diren "baremazio-irizpideak" salatu ditu sindikatuak: puntuak emanez sarituko da "beste pertsona batzuekin etxebizitza partekatzeko prestutasuna", "eremu geografikoa aldatzeko prestutasuna" edo "laguntza sozialeko prozesuei atxikitzea". Etxegabetze bat jasan izanak puntuak ematen jarraituko du, baina orain, maizterren "fede onez" gertatu izana sarituko du udalak. Gainera, "gizarteratzearekin lotutako konpromiso zehatzak sinatzera eta udal-zerbitzuek zehaztutako jarraipen-programetan parte hartzera" behartuko ditu maizterrak udalak.

Etxebizitza Sindikatu Sozialistak laburbildu duenez, beraz, "etxebizitza egonkor baterako eskubidea indartu beharrean, aldi baterako, baldintzatutako eta etengabeko berrikuspenera azpiratutako ostatu-eredu bat sendotzen du" ordenantzak eta "bazterketa kudeatzera bideratuta" dago, "haren erroei heldu ordez". Eta araudi berrian, gainera, "biraketa zigortzaile" bat atzeman daitekeela ere ohartarazi du: "Kontrol burokratiko handiagoak eta Errenta Bermatuaren zuzeneko erauzketak gizarteratzea administrazioaren tutoretza iraunkor eta hertsagarri bihurtzen dute".

Santurtziko Udalak (EAJ) eta hainbat komunikabidek zabaldu zuten gaztea agenteen aurka oldartu zela. ErNE erakunde polizialak ere gertakarien inguruko bere bertsioa plazaratu zuen, eta udalak elkartasuna adierazi zien agenteei. Bestalde, Bizkaiko Voxek gaztearen lurralde-jatorriari buruzko bulo arrazistak zabaldu zituen.

Gertatutakoa salatzeko, mobilizazio bat antolatu dute biharko Ezkerraldeko hainbat eragilek, Bortizkeria polizialari ez! lelopean. Deitzaileen artean daude Berri Otxoak eta Ezkerraldeko Gazte Koordinadora Sozialista (GKS), besteak beste.

Donostiako Kontseilu Sozialistak salatu du La Sirena udal-aterpetxeko plazak hutsik mantentzen dituela udalak, eta bitartean, kale-egoeran dagoela jendea. Iazko abenduan, udala etxerik gabeko pertsona baten heriotza ezkutuan gordetzen saiatu zela azaldu zuen Kontseilu Sozialistak.

Biktimen kopuru zehatza ez da sekula argitu, baina zenbait Gobernuz Kanpoko Erakundek azaldu izan dute 70 lagun erail zituztela egun horretan. Iturri ofizialen arabera, 23 inguru izan ziren. Horrez gain, baina, hainbat pertsona desagertu ziren sarraskian.

Badirudi Marokoren lurraldean izan zirela erailketa denak, Marokoko jendarmeen aldetik hain zuzen ere, baina gerora argitaratu diren informazioek erakutsi dute Espainiako Guardia Zibilak ere bortizki jardun zuela: gasa erabili zuen pertsona horien aurka, eta harriak bota zizkien.

Sarraskia gertatu eta bi urtera, 2024an, Marokoko Fiskaltzak bertan behera utzi zuen Melillako hesian gertatutakoari buruzko ikerketa, eta auzia artxibatu zuten. Bada, Espainiako Estatuan are ahalegin txikiagoa egin zuten gertaerak argitzeko eta erantzukizunak eskatzeko: Espainiako Fiskaltzak 2022ko abenduan artxibatu zuen ikerketa, eta ez zuten inolako neurririk hartu Guardia Zibilak edo Barne Ministerioak ardura har zezaten.