Hamar urte 'Manada' auzitik

Horiek horrela, sanferminak gainean direla, Itaiak gogorarazi du ezinbestekoa dela sexu-erasoen aurkako "jarrera irmoa" izatea: "Badakigu jai giroan gure aurkako erasoak ugaritu egiten direla". Aurtengo sanferminetan, hain zuzen ere, hamar urte beteko dira Manada auzitik: 2016an bortxatu zuten emakume gazte bat bost gizonezkok, taldean, eta inflexio-puntu bat izan zen hura biolentzia matxistaren aurkako borrokan, jendetza atera baitzen kalera protesta egitera.

"Kasu horrek agerian utzi zuen justizia eta instituzioak klasistak eta matxistak direla. Izan ere, gure hitza etengabe zalantzan jartzen dute, behin eta berriz berbiktimizatzen gaituzte eta salaketa asko gutxiesten dituzte. Aldiz, erasotzaileek legearen babesean beti topatzen dituzte beraien buruak babesteko eta gizarte mailan erasoak zuritzeko moduak",  salatu du Itaiak urteurrenean. Kale mailan, "erantzuna eredugarria" izan zela nabarmendu du Emakumeen Antolakunde Sozialistak, baina azken urteetan gaitasun mobilizatorioa galdu dela ohartaraziz. Uste du "feminismoaren zati baten instituzionalizazioak" ekarri duela arazo hori, "indarkeria matxista kudeaketa instituzional eta juridikora bideratu" baitute. "Agerian geratu da proposamen horrek matxismoa amaitzeko egiturazko mugak dituela. Eta, bien bitartean, kale mailako erantzuna apaltzen joan da", seinalatu du.

"Diskurtso matxista eta erreakzionariei erantzuteko unea da"

Itaiak kezkaz azaldu du indarkeria matxistaren "errealitate gordina" ukatzen duten ahotsek indarra hartu dutela jendartean. "Faxistak indarkeria matxista gutxiesten eta ukatzen ari dira eta, Iruñean ikusi bezala, emakumeon aurkako erasoak erabiltzen dituzte beren ideologia faxista zabaltzeko", salatu du: "Ondo dakigu zein den haien helburua: emakumeok zapalduta eta esaneko mantentzea". Horiek horrela, antolakundeak esan du ez duela baimenduko "diskurtso matxista eta erreakzionario horiek zabaltzen jarraitzea", eta, "orain arte egin bezala, faxismoaren eta matxismoaren aurkako borrokan lehen lerroan" segituko duela. 

Manada auzitik hamarkada bat beteko denean, Itaiak adierazi du "duela hamar urte kaleetan piztu zen erantzun irmo eta jendetsu hura berriz indartu" nahi duela. "Garai horretako antolakuntzari eta indar mobilizatorioari esker, indarkeria matxistaren aurkako kontzientzia zabaldu eta erasotzaileen aurkako jarrera zabaldu zen. Eta, orain ere, inoiz baino garrantzitsuago da matxismoaren aurka kaleak hartzea", sakondu du: "Ez da momentua arduragabekeriaz jokatzeko edo erasoen aurrean beste aldera begiratzeko. Diskurtso matxista eta erreakzionariei erantzuteko unea da; eraso baten aurrean aurpegia emateko unea da; erasotzaileei aurre egiteko unea da; matxismoaren aurka indar politikoa garatzeko unea da". 

Itaiako kideek beharrezkotzat jo dute "matxismoarekin behin betiko amaitzeko" borroka egitea, eta, horretarako, "emakumearen zapalkuntza oinarri duen gizarte kapitalista kolpatzea". "Guztion ongizatean eta berdintasunean oinarrituko den gizarte sozialista eraiki behar dugu. Gaurdanik, borroka horretara batzeko dei egiten dizuegu", gaineratu zuen.

Hain zuzen, urriaren 16an, "Subflubialaren aurka manifestazioa urriak 18" zioen pankarta bat erakutsi zuten hiru lagunek Bizkaiko Foru Aldundiaren (Bilbo) jauregian, eta, bisita gidatu bat baliatuta, eraikinaren barruan kateatu ziren makroproiektuaren kontra protesta egiteko. Orain, ekintza harengatik isunak iritsi zaizkie, baina, leporatzen dietenaren aurka, ekintzaileek adierazi dute ez zutela "inongo momentutan hiritarren segurtasunean larriki eragin". Are, "pertsonen joan-etorrian ez zuen eraginik izan protestak, eta jauregian egiten ari ziren bisita gidatuak bere horretan jarraitu zuen", plataformaren esanetan.

Hori gutxi ez, eta Ertzaintzak salaketan "gezurra" erabili duela salatu dute. Izan ere, plataformako eledun Hodei Rodrigezek Berria-ri azaldu dionez, ertzainek salaketa jartzeko erabili duten bideoan argi eta garbi ikusten da hiru pertsona ageri direla ekintzan, baina autoak dio sei izan zirela. Helegitea jarriko dutela ere jakinarazi du Rodriguezek, isuna ez baitute "onartzen". Protesta-ekintza egin eta bi egun beranduago, Bilboko kaleak hartu zituen plataformak antolatutako mobilizazio jendetsu batek, eta bertan ezetz esan zioten ehunka lagunek aldundiak egin asmo duen Leioa (Bizkaia) eta Portugalete (Bizkaia) arteko itsasadarraren azpiko tunelari.

Gertakariok gaitzesteko agiri bat plazaratu du plataformak, eta bertan esan dute isun horiek "herritarren askatasunaren" eta "protestarako eskubidearen aurkako" erasoak direla. Hala eta guztiz ere, borrokan jarraitzeko asmoa dutela berretsi dute, tunelak eragingo dituen kalteak salatzeko, baita borroka horren ondoriozko errepresioa ere.

Ebidentzia ugarik zalantzan jarri dute makroproiektua. Batetik, epaitegiek oraindik ez dute hura aztertu eta ebatzi, eta baliteke egitasmoa gelditzea. Bestetik, azken hilabeteetan herritar andanak salatu du makroproiektuak "ondorio sozial eta ekologiko" lazgarriak izango dituela. Azken hilabeteotan, besteak beste, makroproiektuaren hainbat alderdi salatu dituzte: obrek iraun artean auzoko bizilagun eta ikasleek bibrazioak, zarata eta kutsadura pairatuko dituztela; Leioako Artatza parkeko zuhaitzak bota dituztela, CO2 gasaren emisioak nabarmen haziko direla, eta egitasmoak Ballonti errekari eragingo diola, besteak beste. Hartara, hainbat mobilizazio egin dituzte orain artean. Eta, hurrengoa ere, bertan da: datorren larunbatetik iganderako gauean, hilaren 4tik 5era, kanpaldia egingo dute Leioako Artatza parkean; berdegune eta jolastoki horretan egingo dute tunelaren ahoetako bat. Parkeak ondoan du Artatza-Erromo ikastetxea, eta bertako ikas-komunitatea ere haserre da: obraren nondik norakoak ageri dituen txostenean, orduro 48 kamioi inguru igaroko direla onartzen da.

Alde batetik, ezohiko tenperatura altuak pairatu dituzte kartzelan. Izan ere, iragan asteko muturreko beroaldiaren erdian, aire egokituko sistemak huts egin zuen, eta dutxetatik ez zen ur freskorik ateratzen. Hala, preso dauden pertsonek salatu dute azala kiskali egin zaiela. Gainera, beroaldian zehar, dutxa ugarik ez zuten funtzionatzen. Horri guztiari garbiketa-zerbitzuaren egoera gehitu zaio, jakinarazi baitute Gizarteratze Zentroan ez dituela inork garbitzen azpiegiturak. 

Bestalde, kartzela osoan zehar hainbat akats informatiko izan dira, eta pabiloi arteko telefonoek, adibidez, ez dute egoki funtzionatzen. Zubietako makropresondegi berria moduluka banatuta dago, eta kartzelariek telefonoak erabili beharko lituzkete haien artean komunikatzeko. Beste akats baten ondorioz, presoek ezin izan dituzte oinarrizko produktuak erosi kartzelan, erosketak egiteko txartel elektroniko batzuk banatu baitizkite; baina, orain artean, horiek ez dute funtzionatu. Makropresondegia lehenbailehen ireki ahal izateko, "behar gabe prozedurak azkartu eta inprobisatu" dituztela salatu dute kartzelazainen izenean hitz egin duten sindikatuek.

45,5 milioi euro

Makropresondegi berria eraikitzeko 45,5 milioi euro bideratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak. Azken hilabeteotan, Maria Jesus San Jose (PSE-EE) Justizia eta Giza Eskubideen sailburuak eta Denis Itxaso (PSE-EE) Etxebizitza Sailburuak Zubietako egitasmoa "euskal espetxe ereduaren" ikur dela adierazi dute, eta eredu hori "gizarteratzean" nahiz "bizikidetzan" oinarritzen dela. Bada, ireki eta lehen bi asteotako gertakariek agerian utzi dute eredu horrek barne hartzen duela presoen oinarrizko eskubideen urraketa.

Gertatutakoa salatzeko, mobilizatzera deitu du Donostiako Itaiak. Gaur arratsaldean egingo du protesta bat, 19:00etan, Amara Berriko Ferrerias Plazan.

"Unibertsitatera sartzeko probetan zenbait ikaslek lortutako emaitza eskasak euskararen aurkako oldarraldia hezkuntzara hedatzeko baliatu direla" salatu zuen atzo Euskalgintzaren Kontseiluak. Izan ere, euskaran 0 atera duten hainbat ikasleren senideek auzitegietara jo dute nota hori baliogabetu dezatela eskatzeko, eta, oraingoz, arrazoia eman die Bilboko Instantziako Auzitegiak: EHUri eskatu dio, behin-behinean, ez ditzala ikasle horien euskarako notak kontuan hartu hurrengo ikasturterako matrikulazioetan. Auziak hautsak harrotu ditu azken asteetan, eta ebazpenaren berri izatean, Euskalgintzaren Kontseiluak nabarmendu du "hizkuntza-ereduen sistema gainditzea eta euskarazko ikasteredua orokortzea" dela "ikasle guztien euskalduntzea bermatzeko bidea". "Euskararen normalizazioari" trabarik ez jartzeko eskatu du.

Euskalgintzaren Kontseiluak hiru arrazoi azpimarratu zituen gaurko mobilizazio-deialdia aurkeztean: "euskararen desofizializazioa, botere judizialaren oldarraldia eta euskararen gutxiespen sistematikoa salatzeko"; "hizkuntza-ereduen sistema gainditu eta ikasle guztiak, berdintasunean, euskararen jabe egitea bermatuko duen euskarazko ikasteredu orokortuaren alde egiteko"; eta "euskara larrialdian dagoen honetan, normalizazio eta biziberritzean aurrera egiteko".

Gogora ekarri dute jaien lehenengo egunean, uztailaren 6an, 50 pertsona identifikatu eta "beste hainbeste kolpatu" zituztela aldarri politikoak plazaratzeko ekintzetan, eta pertsona bat atxilotu zutela gainera. "Orain, jasandako errepresioari bigarren atxilotu bat, deklaratzera deitutako pertsona bat eta egun horretako 8.000 euroko isunak gehitu behar zaizkio. Auzipetuei dagokienez, horietako bati bost urte eta erdiko espetxe-zigorra, 20.000 euroko isuna eta bost urtez sanferminetan egoteko debekua ezarri dizkiote", jakinarazi dute.

"Instituzioetatik at antolatzen diren kolektiboak itotzeko helburua"

Gaurko prentsaurrekoan azaldu dutenez, sanferminak "gero eta gehiago kontsumo eta turismora bideratuta dauden bitartean", enpresen irabaziak "oztopatzen" dituzte nolabait antolakunde politikoek eta euren aldarriek, "normaltasun kapitalista hankaz gora jarriz". Horrela sakondu dute: "Poliziak, statu quoaren bermatzaile izanik, ezin du onartu kaleak aldarrikapenez beterik egotea, eta instituzioen oniritziarekin, propaganda politikoa egiten duten antolakunde horien kontra egiten du. Horren atzean, protesta soziala kontrolatzeko, eta bide batez, instituzioetatik at antolatzen diren kolektiboak itotzeko helburua dago".

Horiek horrela, uste dute "militantzia politikoaren aurkako erasoa" izan zela iaz gertatutakoa, eta erantzuleak seinalatu dituzte: "Alde batetik, Polizia, indar betearazle gisa; eta, beste aldetik, haien defentsan atera ziren instituzioak".  Eta gaineratu dute: "Polizia ez da herriaren defendatzailea, boteretsuen klase-pribilegioen eta ordena sozialaren defendatzailea baizik. Zein da bestela kolektiboen adierazpen-askatasuna zapaltzeko arrazoia?".

Kaleko saltzaileen kontrako errepresioa

Aldarri politikoak egiten ari ziren pertsonek jasandako jazarpenaz gain, iazko uztailaren 9an Karlos III.aren etorbidean materiala saltzen ari ziren lagunek pairatutako errepresioa oroitarazi dute gaurkoan. "Foruzaingoak pertsona horiek identifikatu zituen eta isuna jarri zien, eta hori gutxi balitz, piperbeltz espraiarekin eraso zien, haietako bati arnas-krisia eraginez. Foruzaingoa joan ondoren, udaltzaingoa agertu zen, gazteak inguratu zituen eta osasun-langileen lana oztopatu zuen". Agerraldian bildu diren kolektiboen esanetan, "pertsona arrazializatuek jasaten dituzten arrazakeria, kriminalizazioa eta errepresio poliziala" agerian geratu ziren berriz.

Protesta-eskubidea

Iazko sanferminei buruzko balantze errepresiboa egitearekin batera, "gizarte bidegabe honen aurkako protesta-eskubidea" aldarrikatu dute kolektiboek, eta esan dute "kaleak aldarrikapen politikoz betetzen jarraituko" dutela, "bai sanferminetan baita urteko gainontzeko egunetan ere". 

"Nafarroako Gobernuari eta Iruñeko Udalari mezu irmo bat bidali nahi diegu: ez diogu protesta egiteari eta defendatzen duzuen sistemaren miseriak salatzeari utziko. Ez gaituzue isilduko. Eta aurten ere gertatzen baldin bada, adierazpen-askatusunaren urraketa berriz salatuko dugu", gehitu dute. "Jaiak aldarrikapenez eta borrokaz betetzera" deitu dute, beraz.

Aldi baterako espedientea tarteko, 2027ko otsailera bitartean, jarduera 95 egunez etengo dute bi lantokietan. Ormuzko itsasartearen egoera eta horrek salmentetan eragin omen duen beherakada hartu ditu argudiotzat enpresak, baina ELA sindikatuak ekainaren bukaeran seinalatu zuen enpresa ez dela gai izan "arrazoiak modu argian egiaztatzeko". 2025ean, enpresako zuzendaritzak "dibidendutan 6 milioi banatu" zituela ekarri du gogora ELAk, gainera. Erantzuna prestatzen ari dira bera eta LAB sindikatua, EITBk jakinarazi duenez.

Arrazoi horregatik, makroproiektuaren sustatzaileek eskatzen zuten 26 milioi euroko kalte-ordainak kobratzea Nafarroako Gobernutik. Auzitegiak onartu egin du eskaera, baina ez eskatzen zuten zenbateko osoa: izandako galeren erantzukizunaren zati bat enpresarena berarena dela esan du, beharrezko "segurtasun-neurriak" ez hartu izanagatik.

Horren aurretik, erreklamazioak Nafarroako Gobernuaren eta Estatuko Administrazio Orokorraren aurrean aurkeztu zituen Palacio de Arozteguiak, kalte-ordainak eskatzeko. Auzitegi Nazionalak atzera bota zituen eskaerak, bai foruzainek bai guardia zibilek "estandar arrunten" arabera jokatu zutela defendatuz.

Orain Nafarroako Gobernuaren aurkako ebazpen bat mahai gainean dagoela, helegite bat aurkeztuko du hark, Noticias de Navarra-ren arabera: Javier Remirezek gogorarazi duenez, Auzitegi Nazionalak emandako beste irizpide batean, legez kontrakotzat jo zituzten Aroztegiko makroproiektuko obrak: horien esleipena baliogabetzat hartu zuten, bai administratiboki bai judizialki, "gardentasun" falta eta "berdintasun" baldintzen urraketa argudiatuta. Hala ere, lanekin aurrera jarraitu zuen enpresak.

Palacio de Arozteguiak 2021eko apirilean ekin zien obrei Baztanen, hotel bat, golf-zelai bat eta luxuzko ehunka etxebizitza eraikitzeko asmoz. Proiektu txikitzailearen aurkako mobilizazio eta protesta-ekintza ugari izan ziren garaian, eta horrela lortu zuten lanak oztopatzea. Ekintza horiengatik, zazpi pertsona epaitu zituzten iaz, zigor-eskaera ikaragarri altuekin. 2025eko amaitzean izan zen epaiketa. Irailean eman zuten ebazpena: ez zituzten akusatuak espetxeratu, baina ia 10.000 eurorainoko isunak ezarri zizkioten bakoitzari, "bortxaz" nahiz "intimidazioz" Aroztegiko makroproiektuaren obrak eragoztea egotzita.

El País-en arabera, hasiera batean, Quilesen etxebizitzara joan ziren Espainiako Poliziako hainbat agente, bera aurkitzeko asmoz. Ez zuten lortu, ordea. Horren ondoren, EDA TV-ren egoitzara joan ziren agenteak. Javier Negrek zuzentzen du "komunikabide" hori, eta Quilesek lan egiten du bertan, Madrilgo Lagasca kaleko egoitzan. Lehen saiakeran bezala, poliziek ezin izan zuten Vito aurkitu. Bere abokatuak "zentzugabekeriatzat" jo ditu jardunbide polizialak, argudiatuz aukera zegoela egoera "berari edo prokuradoreari jakinarazteko". Dena den, onartu du bere bezeroak "bost auzi" dituela irekita gaur egun, eta ez dakiela horietako zeini erantzuten dion zehazki atxilotzeko eskaerak.

Quilesek publikoki hartu zuen hitza X sare sozialeko bere kontuaren bidez, gobernuaren aurka egiteko eta "instituzioen instrumentalizazioa" salatzeko. Bere mezuan, Quilesek esan zuen epaile batek bera atxilotzeko agindua eman zuela "Sanchezen inguruak egindako salaketa masiboen kanpaina baten ostean", Begoña Gomezekin bilera bat izan eta gero. Honako hau gaineratu zuen hitzez hitz: "Gobernuak Justizia erabiltzen du aurkariei arrazoirik gabe jazartzeko, baina gero biktimizatu egiten dute beren burua euren ustelkeria epaitzen dutenean. Atzerapausorik ez". Probokatzaile faxistaren adierazpenak gorabehera, iturri ofizialek oraindik ez dute zehaztu zein izan den oraingo atxilotze-agindua eragin duen prozesu judizial zehatza.

Horren aurretik, Diputatuen Kongresuak behin betiko kendu zion prentsako akreditazioa Quilesi, Behe Ganberan behin eta berriz istiluak izan eta korridoreetan hainbat agintari politikorekin tirabirak izan ondoren. Duela hilabete inguru, Espainiako Poliziak Carrera de San Jeronimo kalera sartzea galarazi zien Quilesi eta Bertrand Ndongo probokatzaileari; Vox talde parlamentarioak gonbidatu zituen eztabaida batera, euren prentsa-akreditazioak indargabeturik zeudenean jada. Taxian alde egin behar izan zuten lekutik.  

Nagore 2008ko uztailaren 7an erail zuen Diego Yllanes izeneko gizonezko batek, Iruñeko sanferminetan. Jai-giroan topatu ondoren, emakumea bortxatzen saiatu, bortizki jipoitu eta hil egin zuen erasotzaileak, itota. Gero, Ebro ibaira eraman zuen gorpua.

20 urte besterik ez zituen Nagorek. Iruñeko Klinika Unibertsitarioan ari zen erizaintzako praktikak egiten, eta Diego, berriz, psikiatriako ikasketak egiten ari zen han. Bertan ezagutu zuten elkar.

Hamabi urte eta erdiko espetxe-zigorra ezarri zioten hiltzaileari, erailketa beharrean, homizidioa leporatuta. Hala ere, 2017an lortu zuen hirugarren graduan sartzea, eta mediku psikiatra gisa aritzen da gaur egun. 

IASek salatu du auzi honetan hainbat eragilek jardun dutela eskutik, Jaurlaritzaren "oztoporik gabe": "batetik, euskararen ofizialtasuna errealki inoiz onartu ez duten eta dirudun familiei bideratuta dauden itunpeko ikastetxeak"; "bestetik, Vox, PP, PSE eta CCCOO bezalako alderdi politiko zein sindikatu espainolistak" eta komunikabideak; eta, "azkenik, horiekin guztiekin harremanak dituzten epaile eta auzitegiak". Ikasle-antolakundearen esanetan, "mezu argi bat zabaldu" nahi izan dute guztiek, alegia, "euskara jakitea ez dela beharrezkoa unibertsitatean sartzeko". Iritzi dio, gainera, "klase osagaiak" garrantzia nabarmena izan duela kasu honetan ere: "Familia dirudunek alderdi politiko, sindikatu, komunikabide eta epaitegiak dituzte eskura beraien pribilegioak mantentzeko. Aldiz, langile-klaseko ikasleok guztiz bestelako egoera batean gaude, pairatzen ditugun oztopoei eta eskubide urraketei aurre egiteko baliabiderik gabe".

Horren guztiaren aurrean, IASek aldarrikatu du "beharrezkoa" dela "hizkuntza-eskubideen defentsa egitea eta euskararen aldeko borroka kalera eramatea", baita "klase-kontzientzia eta kontzientzia linguistikoa batuko dituen borroka indartzea" ere. Euskaraz ikasteko eskubidea erreibindikatu du, "ikasleon beharrak eta hezkuntza euskalduna erdigunean jarriko dituen hezkuntza-sistema sozialista baten alde" jardutera deituz; eta, gainera, funtsezkotzat jo du "euskararen aurkako eraso politiko eta judizialei aurre egitea". Hala sakondu du: "Beste behin ere, espainiar estatuko egitura judiziala Euskal Herriko langile-klasearen aurkakoa dela ikusi dugu, eta horren aurrean euskal langileriaren eskubideak, linguistikoak barne, bermatuko dituen euskal estatu sozialistaren aldeko borroka indartu behar dugu".

Ebazpenak haserrea sortu du jendartean eta hezkuntza-komunitateko hainbat sektoretan, eta mobilizazio-deialdiak egin dituzte. Euskalgintzaren Kontseiluak, hain zuzen ere, protestak antolatu ditu biharko, Justizia euskararentzat. Euskara denontzat lelopean. 12:00etan izango dira mobilizazioak, EHUko hiru campusetan: Bilboko Ingeniaritza Eskolan, Donostiako Karlos Santamaria Zentroan, eta Gasteizko Letren Fakultatean. Hainbat antolakundek egin dute bat deialdiarekin: ELA, LAB eta Steilas sindikatuak; Ikasle Antolakunde Sozialista (IAS); Denon Eskola; Euskal Herriko Ikastolak; Ikasleria Martxan; Ireki Lei(h)oa Euskarari; Ibaetako Euskaltzaleon Plaza; Gasteiz Uniko Euskara Taldea... 

Euskalgintzaren Kontseiluak hiru arrazoi nagusi nabarmendu ditu bihar mobilizatzera deitzeko: "euskararen desofizializazioa, botere judizialaren oldarraldia eta euskararen gutxiespen sistematikoa salatzeko"; "hizkuntza-ereduen sistema gainditu eta ikasle guztiak, berdintasunean, euskararen jabe egitea bermatuko duen euskarazko ikasteredu orokortuaren alde egiteko"; eta "euskara larrialdian dagoen honetan, normalizazio eta biziberritzean aurrera egiteko".

"Kontraturik ezak, besteak beste, erabateko babesgabetasun egoeran utzi ditu familiak, lege eta administrazio publikoan eskubiderik gabe. Ez kaltetuak haiek direla azaltzeko eta ezta alternatiba bat eskatzeko ere", salatu dute Etxebizitza Sindikatu Sozialistatik. Desalojoaren aurka erantzuteko, hainbat deialdi egin ditu: uztailaren 2an, auzo-asanblada bat izango da Amassorrainen, 18:30ean; eta desalojoa ezarrita dagoen egunean, uztailaren 3an, etxegabetzeari aurre egingo diote sindikatutik. 09:00etan Añorga hiribideko 8. zenbakira bertaratzera deitu dute.

Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak seinalatu du "Hirurok" deituriko hirukoteak (PSOEko Leire Diaz, SEPIko presidente ohi Vicente Fernandez eta Antxon Alonso enpresaria) komisio truke ematen zituztela diru-laguntzak. Mugimendu horiei buruzko ikerketan, Tubos Reunidosek pandemia garaian jasotako erreskate publiko bat ikertzen ari dira: 112,8 milioi ingurukoa izan zen. Sumarioan seinalatu dute, gainera, EAJko kide batek bitartekari-lanak egin zituela diru-laguntza hori modu irregularrean esleitzeko elkarrizketetan.

Ikerketari lotuta, Guardia Zibilak miaketak egin zituen Tubos Reunidosen bulegoetan, joan den ekainaren 4an. Paraleloki, zabalik dago enpresaren salmenta-prozesuko hartzekodunen konkurtsoa, eta arriskuan daude bertako ehunka langileak. Ia 265 milioi euroko zorrak ditu Tubos Reunidosek.

Zer gertatu zen 2016ko sanfermin haietan? Zer aldaketa ekarri zuen auziak? Aldatu al da egoera? Hau guztia landu dugu 12 minutuko bideo-erreportaje baten bidez.

EITBk jaso duenez, gaztearen familiak atxiloketarekin lotu du heriotza, eta salatu du hori "saihestu zitekeela". Gurutzetako Ospitaletik (Barakaldo, Bizkaia) helarazi duten txostenak dio "bero-kolpe" baten eraginez hil zela Ander, baina senideek argi seinalatu dute hori ez litzatekeela gertatuko Poliziaren esku-hartzerik eta atxiloketarik izan ez balitz. Ordubetez baino gehiagoz eduki zuten eguzkiaren azpian atxikirik, 40 graduko tenperaturak zirenean.

Joan den larunbatean, mobilizazio jendetsu bat izan zen Santurtzin, Poliziaren indarkeriaren eta inpunitatearen aurka: ehunka pertsonak eskatu zuten justizia Anderrentzat.

Estatu-biolentziaren biktimak aitortzeko bide-orri instituzionalaren barruan, Eusko Jaurlaritzak epe bat ireki zuen 2019an, biktima posibleen erregistro bat egiteko. Egiari Zorrek jakinarazi du, ordea, biktimek euren eskaerak aurkezteko epea murritzegia izan zela, eta askok ez zutela informazioa garaiz jaso. Gainera, 1979tik 1999ra bitarteko indarkeria-gertakariak besterik ez zituen kontuan hartu gobernuak; epe "arbitrario" bat, fundazioaren esanetan: "Lehenagoko kasuak eta, batez ere, 1999tik aurrera gertatutakoak kanpoan uzten ditu, eta horrek hainbat mila pertsonari eragiten die". Horiek horrela, erregistro ofiziala osatzeko beste epe bat ireki dezatela eskatu diote gobernuari Egiari Zorretik, eta 1960tik gaur egunera arteko bortizkeria-kasuak aintzat har daitezela ere exijitu dute.

Erregistroan sartzeko eskaerak jasotzeko epea 2019tik 2021era bitartean egon zen zabalik, eta 711 pertsonak aurkeztu zuten eskaera. Horietatik 400 baino ez zituzten biktima gisa aitortu. Egiari Zorrek ohartarazi du, dena den, torturaren 4.000 biktimaren berri izan duela dagoeneko, eta kasuak jasotzen jarraitzen duela: azken urteetan, 500 kasu gehiago jaso ditu, eta Jaurlaritzari helarazi dizkio den-denak. Oraindik ez dago horien aitortza ofizialik.

ElDiario.es-ek jaso duenez, zezen-ikuskizunen zaleek eta hainbat abeltzainek (Euskal Larrabehi Elkarteak, Euskal Zezenzale Elkarteak eta ENBA sindikatuak esaterako) aldaketa txalotu dute, "belaunaldiarteko erreleboa bermatzen" duelakoan. Iaz iragarri zuten neurria EAEn, eta aurreikusten bazen ere adingabeek gurasoen baimena beharko zutela ikuskizun horietan barrura jauzi egiteko eta parte hartzeko, azkenean, ez dute halako derrigortasunik ezarri. Gainera, animalien ongizatea bermatzeko beterinarioen figura desagerraraziko dute, eta ez dituzte antolatzaileak horretara behartuko. Zaleek eta abeltzainek argudiatzen dute beterinario falta dagoela.

Animalien aldeko dozenaka kolektibok lege-aldaketa kritikatu dute, eta aipatutako komunikabidearen esanetan, azaldu dute "lotsa" sentitzen dutela Legebiltzarrak onartutako azken neurria dela-eta. Auziak eztabaida sortu du berriz, Eibarko Udalak, PSE-EE buru duela, sokamuturra berreskuratu baitu aurtengo sanjoanetan; animaliei eragiten dien sufrimenduagatik sarri seinalatutako praktika bat. Hego Euskal Herri osoan, askotariko alderdiek gobernatutako udalerrietan izaten dira zezen-ikuskizunak oraindik ere; EH Bilduk, adibidez, aitortu du "kontraesanak eta zalantzak" sortzen dizkiola auziak.

Legegintzaldi honetan, oraingo lege-aldaketa onartu duten alderdi berdinek (EAJ, PSE-EE, PP eta Vox) beste neurri bati egin zioten bide, ehizako hainbat jardueratan adingabeek parte hartzeko.

Kontsulta masiboko prozesu horretatik lortutako behin-behineko emaitzen aurrean, Alemaniako Parlamentuko Defentsa Batzordeko presidenteak agerraldi publiko bat egin du: urtebetez itxarotea proposatu du, "erakartze-mekanismo horren funtzionamendua behin betiko ebaluatu ahal izateko". Hala ere, ohartarazi duenez, "datozen hamabi hilabeteetan nahikoa kide lortzen ez badira, erakunde politikoek formalki baloratuko dute herrialdean berriro ere derrigorrezko soldadutza ezartzeko aukera". Nahitaezko errekrutamenduaren arauketa zaharrera itzultzea, beraz, aukera bideragarritzat hartzen da momentu honetan, gaur egungo pizgarri indibidualen bideak aurrera egingo ezean.

Soldadu zibilak erakartzeko saiakeran izandako porrot hori testuinguru zehatz batean gertatu da: Alemaniak bere politika militarrean norabide-aldaketa historikoa egin duen agertoki baten barruan, hain zuzen ere, kuarteleko bizitzarekiko gogo bizia aurrekaririk gabeko berrarmatze baten bidez berpizteko ahaleginean. Berlinek diru-kantitate astronomikoen bidez sustatu ditu gerra-aparatuak azken urteotan. 100.000 milioi euroko funts berezi bat aktibatu ondoren, Alemaniako gastu militarrak marka historikoak hautsi ditu urtez urte, eta 83.000 milioi euroko langa ezarri du.

Gastu belikoaren hazkunde absolutu horri kontrajarrita, Berlinek langileriaren aurkako erasoaldian jarraitzen du, duela gutxi erretiro-adina 70 urtera arte atzeratzea eta pentsio-sistema pribatu baten derrigortasuna onartu baititu. Era berean, Merzen gobernuak murrizketa gogorrak egin ditu osasun-sisteman.

Urtea hasi zenetik, Euskal Herriko gutxienez 36 langilek galdu dute bizia soldatapean lanean ari zirela, lanera bidean edo lanetik bueltan.

Aurreko astean bertan, Donostian (Gipuzkoa), etxerik gabeko beste pertsona batek galdu zuen bizia. Donostian bakarrik, kale-egoeran zeuden lau lagun hil dira ikasturte honetan.

Finantza-balantzeetan jasotako artxibo historikoak ekarpen instituzionalen etengabeko joera bat erakusten du: beste bi milioi euro 2024an, bi milioi eta erdiko partidak 2023ko, 2022ko eta 2021eko ekitaldietan, eta 400.000 euroko hasierako ordainketa bat 2020an. Voxek, bere kudeaketa-txostenean, mugimendu horiek justifikatzen ditu, fundazioak "ikasketa, prestakuntza eta dibulgazio jarduera handia garatu" zuela argudiatuz. Dokumentuen arabera, Disenso Fundazioak nortasun juridiko propioa duenez, bere kontuak ez dira zehazten Voxen zerga-egituraren barruan, eta praktika hori beti defendatu izan du alderdiaren zuzendaritzak aurretiazko polemiken aurrean, dohaintzen zenbatekoa "eskasa" dela ziurtatuz.

Bestalde, finantza-dokumentazioaren arabera, erakundearen diru-sarrera arrunten %25,6 iturri pribatuetatik datoz, gehienak afiliatuen kuotetatik. Fundazioak 71.194 afiliatu ditu guztira, baina horietatik 33.609 baino ez dira alderdiarekiko betebehar ekonomikoak egunean dituztenak, erdia baino gutxiago. Pasiboei eta zorpetzeei buruzko atalean, bestalde, 2025eko kontuek erakusten dute Voxek erabat kitatu duela Hungariarekin zuen finantza-lotura, 2023an MBH Banki (Viktor Orban presidente ohiaren bueltako entitate bat) eskatu zizkion zazpi milioi euroak osorik itzuli baititu jada.

Alderdi faxistak aurretik ere jo zuen Hungariako bankura, eta 14 milioi euroko abalak eman zizkion hark. Voxek argudiatu zuen "Espainiako finantza-erakunde bakar batek ere ez zuela onartzen bere eragiketa komertzialak babestea". Hala ere, Orbanen agintaldiaren azken urtean, Abascalen alderdiak alde batera utzi zituen atzerriko zerbitzuak, eta Extremadurako Parlamentuko hauteskundeak ordaintzeko hiru kreditu berri sinatu zituen: 130.356 eurokoak guztira, BBVAren, Banco Santanderren eta Abancaren artean banatuta.

Alderdiaren aldeko ebazpen judizial bat ere jasotzen da aipatutako dokumentazioetan, Auzitegi Gorenak baliogabetu egin baitzituen Kontu Auzitegiak alderdiari ezarritako bi zigor administratibo. Gorenak indargabetutako isunak 233.324,22 eurokoak eta 862.496,72 eurokoak ziren, eta zuzenean lotuta zeuden Espainiako Estatuko erakunde fiskalizatzaileak adierazitako zalantza batzuekin, Voxen promozio-materialaren finantzaketaren legezkotasunaren inguruan eta jasotako dohaintza posible batzuen inguruan.

Mobilizazioaren amaieran, minutu bateko isilunea egin dute bertaratutako pertsonek, Anderren oroimenez. Horren ondoren hartu dute hitza antolatzaileek, eta seinalatu dute "oso larriak" direla gertakariak. Lau udaltzainen artean jipoitu zuten Ander, eta gero, bi orduz egon behar izan zuen anbulantziaren zain. "Horren aurrean zer aurkitu dugu? Hamaika lerroburu esanez 'hiru polizia zaurituta' omen zeudela, eta gazteari eta jipoiari buruz aipamenik ere ez; komunikabideen errelato desitxuratuak, gertatutakoa ezkutatuz eta Poliziari biktima izaera emanez".

EAJren eta Voxen jarrera: babesa Poliziari eta buloak

Azaldu dute Santurtziko Udalaren (EAJ) jarrera izan dela, hasieratik, "erabateko babesa adieraztea indar polizialei". Gertakariak ezkutuan mantentzea "ezinezkoa izan denean", ikerketa bat irekitzeko eskatu du udalak, baina "Poliziaren jarduna inondik inora ere kolokan jarri gabe", manifestazioaren deitzaileen esanetan. 

"Hori guztia gutxi balitz, Vox alderdi faxistak gezur eta bulo arrazistak zabaltzeko aprobetxatu du egoera gogor hau. Oraindik ere gertatutakoaren inguruko informaziorik ez zegoenean eta publikoki esaten zen bakarra 'hiru udaltzain zauritu' zeudela zenean, 'Joven de jovenladia' bezalakoak entzun behar izan ditugu [biktimari buruz]. Argi geratzen da faxistei ez zaiela biktima axola, arrazista nazkagarri batzuk izatea baino".

Ez da kasu bakartu bat

Gaurko protestan, dena den, presente izan dute Santurtzin gertatutakoa ez dela "kasu isolatu" bat: "Euskal Herrian adibide asko ditugu. Ertzaintzaren eskuetan Flotillako kideek jasan zuten errepresioa oso hurbilekoa egiten zaigu Santurtzin. Iker Arana gazte bilbotarraren adibidea ere badugu, bere auzoko Gaztetxea defendatzeagatik mutilatu baitzuten. Ezkerraldeko zerrenda beltza ere luzea da: Barakaldoko Poliziak tiroka egiten dio aurre egoerari. Ongi daki hori, bere babesleku bakarra zen zubitik bera botatzen ari zirenean, begian tiro egin zioten pertsonak. Begia galdu zuen. Barakaldoko udal-polizia izan da taserra eta droneak erabiltzen lehena Euskal Herri osoan. Duela hilabete batzuk, beste gizon bati ere tiro egin zioten. Eta horrekin, azken bi urteetan, hiru pertsonaren aurka egin dute tiro. Sestaon, gazte batek testikulu bat galdu zuen jipoi polizial baten ostean".

Mobilizazioaren deitzaileek ohartarazi dute "gizartearen eta indar polizialen faxistizazioa" erakusten duela horrek guztiak, eta "erabat normalizatuta dagoela ez-hilgarriak diren armen erabilera", Poliziak "inpunitate osoz" erabiltzen baititu "jendea mutilatzeko eta hiltzeko". Eta gaineratu dute: "Polizia leporaino armatuta dago; taserrak, droneak, borrak, foam-balak...".

Gaurkoan, beraz, polizia-indarren berezko funtzioak nabarmendu dituzte berriz: "Poliziaren funtzioa langileria otzanduta eta diziplinatuta mantentzea da, eta zentzu horretan kokatu behar dugu indarkeriaren eta errepresioaren erabilera. Gure zeregina da inpunitate poliziala seinalatzea eta normalizazioaren aurka borrokatzea. Etorkizunean inork horrelako erasorik jasan behar ez izateko".

Donostiako alkate Jon Insaustik eta EAEko Etxebizitza sailburu Denis Itxasok proposatzen dituzten aterabideak kritikatu ditu Kontseiluak, gogoraraziz eremu batzuk "tentsio handikotzat" izendatzea eta "etxebizitza gehiago eraikitzea" dela politikariek proposatzen dutena. "Neurri horien helburua ez da etxebizitza-eskubidea bermatzea, biak aplikatuta ere, etxebizitzaren prezioa mugarik gabe igotzen ari baita", Donostiako kideek seinalatu dutenez: "Zein da, beraz, neurri horien xedea? Zalantzarik gabe, etxebizitzaren negozioa bermatzeko, jabeen eta enpresarien eskubideak babestea".

Luxuzko turismo masiboa

Horren adibide modura aipatu dute Donostiako kaian arriskuan dagoen pertsonaren kasua, Elizak bere etxetik bota nahi baitu: "Desalojo saiakera hau ez da edozein testuingurutan gertatzen. Azken sei urteetan Donostiako Elizak 50 milioi euro irabazi ditu bere jabetzak hotelak eraikitzeko salduz". Horiek horrela, Kontseilu Sozialistak uste du "luxuzko turismorik gabe ezingo genukeela gertakari hori ulertu", hiriko "negozio-izarra" bihurtu delako.

Jakinarazi dutenez, "azken 15 urteetan 70 hotel eraiki dira, hiriko erdigunea luxuzko turismora bideratutako merkataritza eta zerbitzuz josi dute, Intxaurrondon sei izarreko hotela eraikitzen ari dira… Langile-klasea Donostiatik bota eta aberatsentzako hiri bilakatu nahi dute". Insaustik, berez, konpromisoa hartu zuen Grosen hotel gehiagorentzako lizentziak ez emateko, baina onartu egin du Mariaren Bihotzean hotel berri bat egiteko lizentzia, besteak beste.

Olatu erreakzionarioa, segurtasuna eta ordena

Kontseilu Sozialistatik ohartarazi dute, gainera, "segurtasuna eta ordena" bilakatu direla alkatearen eta EAJren obsesio: "Ez kasualitatez, beren eginbeharra hirian eredu ekonomiko hori burutzeko baldintza politikoak ezartzea baita. Horregatik elikatzen dituzte ideia klasistak zein arrazistak, eta ezkutatu egiturazko pobrezia eta horien kausak. Defendatzen duten hiri-ereduan pobreek ez baitute lekurik". Horri lotuta, gogoan izan dute, ikasturte honetan, kale-egoeran zeuden lau pertsona hil direla Donostian, azkena aste honetan: "Saihestu zitezkeen heriotzak izan dira guztiak, eta beraz, erantzuleak dituzten heriotzak; etxebizitzarekin negozioa egiten duten enpresarietatik hasi eta negozio horiei alfonbra gorria jartzen dietenetaraino".

Bestalde, gogorarazi du "hiri-eredu kapitalistaren aurkako borroka isilarazten" saiatzen direla etengabe udaletik, "propaganda zentsuratzen, militantziari jazartzen eta mugimendu politikoen eskubideak murrizten"; "militantzia politikoak ere ez duelako lekurik defendatzen duten hiri-ereduan".

"Instituzio publikoek sektore pobretuenak segurtasunaren arazoaren erantzule eta enpresariak etxebizitza-arazoaren konponbide gisa saldu nahi dizkigute. Baina gezurretan ari dira. Badakigu gure bizitzekin negozioa egiten duten enpresariak pobretze orokortuaren erantzuleak direla, horregatik jarraituko dugu diskurtso erreakzionarioen eta etxebizitzaren negozioaren aurka borrokatzen", aldarrikatu dute manifestazioaren amaieran, hiri-eredu kapitalistari aurre egitera deituz.

Gutxienez hamahiru emakume zituzten harrapatuta esplotazioko egituran. Mehatxuak tarteko, etengabeko kontrola ezartzen zieten proxenetek, janzteko moduan barne; eta esplotatzaileetatik bik kontrolatzen zituzten txaleteko jarduna, ordainketak nahiz emakumeen mugimenduak, bezeroengana mugitu behar zirenean. Harremanetarako web-orriak kudeatzen zituzten bezeroak erakartzeko, eta drogak ere banatzen zituzten txaletean.

Maiatzean izan ziren lehen miaketak etxe horretan, eta dirutza eta drogak aurkitzeaz gain, hainbat arma topatu zituzten bertan; bi pistola, katana bat, hiru taser-gailu...

2016ko ordenantza ordezkatuko du araudi berriak, eta behin betiko onartua izateko bidean da. Sindikatuak azaldu du "etxebizitzaren arloan babes publikoaren eskatzaileen kopurua handitu" izanari erantzuten diola aldaketak, baita "etxebizitza-bazterkeriako egoeran dauden pertsonak gero eta gehiago" izateari ere. Baina, krisiaren aurrean, "errealitateari erantzuteko baliabideak handitu beharrean", udalaren jarrera "lehendik dauden baliabideen gaineko presioa handitzea" izan da, sindikatuaren esanetan.

EH Bildu, PSN, Contigo-Zurekin eta Geroa Bairen aldeko botoak

Martxoaren 30ean egin zioten bide ordenantza berriari, alde bozkatu baitzuten EH Bilduk, PSNk, Contigo-Zurekinek eta Geroa Baik. Ziur aski, uztailaren hasieran onartuko dute neurria behin betiko, osoko bilkuran. 2016tik indarrean dagoen ordenantza eta orain onartuko dutena alderatu ditu Etxebizitza Sindikatu Sozialistak, eta nabarmendu du "eredu-aldaketa" bat ekarriko duela, "udal-etxebizitzen erabiltzaileen betebeharrak, haien gaineko kontrol-mekanismoak eta bazterketarako arrazoiak gogortuko" dituena eta "babes-bermeak ezabatuko" dituena.

Etxegabetze azkarragoak eta berme gutxiagorekin

Udal-etxebizitzen izaera juridikoa aldatuko du ordenantzak, sindikatutik zehaztu dutenez: "Larrialdiko udal-etxebizitzak hiri-errentamenduen legediari lotuta zeuden. Araudi berriak, aldiz, etxebizitzak udal-zerbitzu publiko baten barruan integratutako 'aldi baterako zuzkidura-ostatu' gisa definitzen ditu". Zehaztapen juridiko horrek ondorio zuzenak ditu erabiltzaileentzat, izan ere, "etxebizitzan jarraitzeko eskubidea ez da ohiko alokairuaren parekoa izango", eta, gainera, bide egingo zaie "administrazio bidezko etxegabetzeei". "Lehen, normalean, okupazio kasuetarako gordetzen zen aukera hori".

Desalojo administratiboek "epeak asko murrizten dituzte eta maizterren defentsarako aukera ia erabat ezabatzen dute", sindikatuaren hitzetan: "Prozedura ez da epaitegietatik pasatzen, eta administrazioak berak erabakitzen du noiz utzi behar duzun etxea". Aipatutako aldaketa juridikoarekin, "etxegabetze administratiboaren bidea udal-etxebizitza guztietara hedatuko da".

Udalak jasotako "Ekarpenen Txostenean" ageri da xehetasun hori, hala baitzioen norbaitek egindako iruzkinak: "24.1 artikuluak modu orokorrean ezartzen du betebeharrak urratzeak etxebizitza berehala uztea ekarriko duela. [...] Nola gauzatuko da berehalako irteera hori familiak etxebizitza borondatez uzteari uko egiten badio?". Udalak honela erantzun zion: "Nahikoa izango litzateke 39/2015 Legeak [...] arautzen duen administrazio-prozedura eta ebazpen araubidea aplikatzea, eta hori izango da erabiliko dena".

Alokairua ordaintzeko dirua zuzenean kentzea eta sartzeko irizpide gogorragoak

Hori gutxi balitz, bi hilabetetik gorako ez-ordaintzeak daudenean, maizterren diru-sarreretatik zuzenean hartuko du dirua udalak, "baita diru-sarrera horiek familia-unitateko edozein kidek jasotzen duen Errenta Bermatutik badatoz ere", sindikatuak jakinarazi duenez. Pobreziaren eta Gizarte Bazterketaren Kontrako Nafarroako Sareak alegazio bat aurkeztu zuen artikulu horren aurka, iritzita "enbargaezina" izan beharko lukeela Errenta Bermatuak, baina eskaera baztertu zuen udalak. Sindikatuak kritikatu du "familia zaurgarrien diru-sarrera urriak enbargatzeak haien zaurgarritasuna areagotzea eragin dezakeela".

Bestalde, udal-etxebizitzetara sartzeko eta horietan egoteko irizpideak ere zorroztuko ditu udalak. "Azken bi urteetan etxebizitza-alternatibarik baztertu ez izana eskatzen da; udalak egokitzat jotzen dituen lekualdaketak onartu behar dira; eta etxebizitza bilatzeko jarrera aktiboa mantendu behar da, izan etxebizitza publiko zein pribatuak", azpimarratu du sindikatuak. "Pertsonen eta familien infantilizazioa" gaitzetsi du, eta gogorarazi du sarri ikusi dela zer nolako bizitoki-alternatibak eskaintzen dituzten udal-administrazioek: alegia, "familien beharrei inolaz ere erantzuten ez zietenak", besteak beste, "errotzea, familia-unitatearen tamaina, mendekotasun egoerak edo eskaintzen ziren etxebizitzen kalitate eskasa" kontuan hartzen ez zirelako.

Horrekin batera, araudi berrian ezartzen diren "baremazio-irizpideak" salatu ditu sindikatuak: puntuak emanez sarituko da "beste pertsona batzuekin etxebizitza partekatzeko prestutasuna", "eremu geografikoa aldatzeko prestutasuna" edo "laguntza sozialeko prozesuei atxikitzea". Etxegabetze bat jasan izanak puntuak ematen jarraituko du, baina orain, maizterren "fede onez" gertatu izana sarituko du udalak. Gainera, "gizarteratzearekin lotutako konpromiso zehatzak sinatzera eta udal-zerbitzuek zehaztutako jarraipen-programetan parte hartzera" behartuko ditu maizterrak udalak.

Etxebizitza Sindikatu Sozialistak laburbildu duenez, beraz, "etxebizitza egonkor baterako eskubidea indartu beharrean, aldi baterako, baldintzatutako eta etengabeko berrikuspenera azpiratutako ostatu-eredu bat sendotzen du" ordenantzak eta "bazterketa kudeatzera bideratuta" dago, "haren erroei heldu ordez". Eta araudi berrian, gainera, "biraketa zigortzaile" bat atzeman daitekeela ere ohartarazi du: "Kontrol burokratiko handiagoak eta Errenta Bermatuaren zuzeneko erauzketak gizarteratzea administrazioaren tutoretza iraunkor eta hertsagarri bihurtzen dute".

Santurtziko Udalak (EAJ) eta hainbat komunikabidek zabaldu zuten gaztea agenteen aurka oldartu zela. ErNE erakunde polizialak ere gertakarien inguruko bere bertsioa plazaratu zuen, eta udalak elkartasuna adierazi zien agenteei. Bestalde, Bizkaiko Voxek gaztearen lurralde-jatorriari buruzko bulo arrazistak zabaldu zituen.

Gertatutakoa salatzeko, mobilizazio bat antolatu dute biharko Ezkerraldeko hainbat eragilek, Bortizkeria polizialari ez! lelopean. Deitzaileen artean daude Berri Otxoak eta Ezkerraldeko Gazte Koordinadora Sozialista (GKS), besteak beste.

Donostiako Kontseilu Sozialistak salatu du La Sirena udal-aterpetxeko plazak hutsik mantentzen dituela udalak, eta bitartean, kale-egoeran dagoela jendea. Iazko abenduan, udala etxerik gabeko pertsona baten heriotza ezkutuan gordetzen saiatu zela azaldu zuen Kontseilu Sozialistak.

Biktimen kopuru zehatza ez da sekula argitu, baina zenbait Gobernuz Kanpoko Erakundek azaldu izan dute 70 lagun erail zituztela egun horretan. Iturri ofizialen arabera, 23 inguru izan ziren. Horrez gain, baina, hainbat pertsona desagertu ziren sarraskian.

Badirudi Marokoren lurraldean izan zirela erailketa denak, Marokoko jendarmeen aldetik hain zuzen ere, baina gerora argitaratu diren informazioek erakutsi dute Espainiako Guardia Zibilak ere bortizki jardun zuela: gasa erabili zuen pertsona horien aurka, eta harriak bota zizkien.

Sarraskia gertatu eta bi urtera, 2024an, Marokoko Fiskaltzak bertan behera utzi zuen Melillako hesian gertatutakoari buruzko ikerketa, eta auzia artxibatu zuten. Bada, Espainiako Estatuan are ahalegin txikiagoa egin zuten gertaerak argitzeko eta erantzukizunak eskatzeko: Espainiako Fiskaltzak 2022ko abenduan artxibatu zuen ikerketa, eta ez zuten inolako neurririk hartu Guardia Zibilak edo Barne Ministerioak ardura har zezaten.

Sindikatuak azaldu du EUKI patronalaren menpekoa den enpresa batekoak direla beharginak, eta patronal horrexek berak esan izan duela "sektorean ez dagoela prekaritaterik".

Teknikari gisa aritzen diren langileak borrokan ari dira euren lan-baldintzen defentsan, eta EUKIk negoziatzeko duen borondate falta salatzen dute. Beharginek berriz egingo dute greba udan zehar, BBK Live jaialdian lehenenik eta behin.

Ostera, irailean, Vallecasen (Madril) kontzertua eskaini behar zuela, Ignacio Benitok, hiriko PSOEko eledunak, emanaldia bertan behera uzteko galdegin zion Jose Luis Martinez-Almeida alkateari (PP). Irunen, ordea, PSE-EEko Cristina Laborda alkatea eta Nuria Alzaga alkateorde eta Kultura zinegotziak Mendezen aldeko hautua egin dute, ilusio handiarekin haren kontzertua iragarriz Instragram sare sozialeko bideo batean.

Erabakiak baditu ertz gehiago, ordea. Izan ere, jaien atarian udalak indarkeria matxistaren aurkako "jarrera irmoa" duela esan badu ere, hartu dituen erabakiek matxismoaren hedapena erraztu dute. Batetik, Henry Mendezek babesa adierazi diolako publikoki Rafa Mir futbolariari, "Ánimo crack" mezua bidaliz. Iragan ekainaren 16an, Valentziako epaitegi batek zortzi urteko kondena jarri zion Mirri, neska gazte bati sexu-erasoa egin izanagatik. Mirrek, gainera, sareetan behin baino gehiagotan argitaratu ditu Francisco Franco diktadore faxistaren aldeko mezuak, baita adierazpen arrazistak ere. Bestetik, Irungo Udalak margoketa matxistak estali izanagatik ekonomikoki jazarri ditu Itaiako hainbat kide. 3.000 euroko isunekin zigortu dituzte, udalak berak estali egingo zituela esan bazuen ere.

Hori guztia dela eta, udal-gobernuaren hipokrisia salatu, eta indarkeria matxista normalizatzeko PSE-EEk duen jarrera aktiboa seinalatu du Bidasoko Itaiak.

Aldundiak indarrean sartu nahi duen deskontaminazio-prozedura gaitzetsi zuten langileek bereziki. Izan ere, CNTk zehaztu duenez, "prozesu horrek, besteak beste, esku-hartzearen lekuan bertan biluztea eta kutsatutako EPIak zabor-poltsatan gordetzea aurreikusten du. Ondoren, parkera itzultzeko bidean beste sute bat gertatuz gero, poltsa horiek berriro ireki eta kutsatutako EPI berak jantzi beharko lituzkete". Horiek horrela, gai kantzerigenoen kontrako neurri eraginkorrak eskatzen dituzte suhiltzaileek, baita orokorrean euren segurtasuna eta osasuna babestuko dituzten bestelako neurriak ere. Mobilizatzen jarraituko dutela jakinarazi dute.

Iruñean bertan, Garenak elkartea seinalatu zuten batik bat: "Urtero, ekainaren 20an, Trans Legearen aurkako elkarretaratzea antolatzen dute. Aurten, COMFINek, Nafarroa osoko Emakume Elkarteen Federazioak, babestu ditu. Gainera, erakunde honek, Nafarroako Berdintasunerako Institutuarekin hitzarmen ekonomiko bat du". Dena den, ohartarazi zuten "antitrans diskurtsoen gorakada hau ezin dela modu isolatuan ulertu" eta "olatu erreakzionario global baten parte dela". Horren aurka, defendatu zuten "trans pertsonen existentzia ez dela eztabaidagarria": "Ez dago diskurtso klasista, supremazista eta kontserbadoreak dituzten mugimenduek ezarritako irizpidearen mende, pertsona transak zaurgarritasun, gizarte-bazterketa eta prekaritate egoeretara kondenatzen baitituzte diskurtso hoiekin".

"Diskurtso tranpatien" atzean "borroken isolamendua, sexuaren esentzializazioa eta eredu ziseteronormatibo kapitalistarekin bat ez datozen pertsonen jazarpena" daudela iritzi diote atzo agerraldian batu ziren kolektiboek, eta dei egin zuten "inor atzean utziko ez duen erantzun transfeminista, antifaxista eta antolatu baten alde" egitera.

Deialdiak asteak daramatza presente Donostiako kaleetan: kartelak, pankartak, pintaketak, pegatinak... Eta herenegun, San Joan gauaren atarian Konstituzio Plazan egin ohi den ikuskizunaren barruan, garbi irakurri zen "Etxebizitzaren negozioa sutara. Manifestazioa. Ekainak 27. 12:00. Buletik" zioen pankarta bat, Jon Insausti alkatea bertan zela. Dantzarietako bik ere mobilizaziorako deialdia zeramaten idatzita kamisetan, dantza egitean.

Donostiako Kontseilu Sozialistak, manifestazioa aurkeztean, "turismoaren eta etxebizitzaren negozioaren arduradun" modura seinalatu zituen "higiezin-agentziak, eraikuntza-enpresak eta haien konplizeak". Hain zuzen ere, salatu zuen "langile-klasea Donostiatik kanporatzen" ari direla, aipaturiko enpresen "irabaziak handitzea lehenesten" delako, politikari profesionalen konplizitatearekin.

Hiri-eredu hori ezartzeko, gainera, "hiriaren polizializazioa, militantzia politikoaren eta eragile sozialen aurkako jardun poliziala, eta etorkinen aurkako jazarpena" gero eta bortitzagoak direla ohartarazi zuen Kontseiluak. Horren guztiaren aurka mobilizatuko dira larunbatean.

Bada, urte honetan ere ezarriko du Babesgune bat Emakumeen Antolakunde Sozialistak, Cafe Akelarreren alboan (Pontrik karrika, 4). Uztailaren 15etik 19ra bitartean izango dira bestak.

Iaz, sexu-erasoen aurkako prebentzio-gune bati eraso zioten hainbat pertsonak: kalte materialak eragin zizkioten Maina espazioari.

Aire zabalean egiten diren lanetan, teorian, enpresek aintzat hartu behar dituzte baldintza meteorologikoak, beharginen lanen ezaugarriak eta behargin horien egoera bera. Prebentziozko neurri posibleen barruan sartzen da, adibidez, hainbat lan bertan behera geratzea, langileen segurtasuna bermatu ezin bada.

Lan Ministerioak bi betebehar gehigarri sartu zituen: enpresaburuek identifikatuta eduki behar dituzte muturreko baldintza meteorologikoekin egin ezin diren lanak, eta AEMETek edo tokian tokiko beste erakunderen batek abisu laranja edo gorria ematen dutenean, aire zabalean jarduten duten langileen lanaldiak aldatu edo murriztu behar dituzte berez.

Gehienezko tenperatura garbirik ez

486/1997 Errege Lege Dekretuan, gehienez zein tenperaturatan lan egin beharko litzatekeen zehazten da jada: bulegoko lan geldoak egiten diren lekuetan gehienez 27°C-ko tenperaturak egon beharko lirateke, eta lan arinak egiten diren tokietan, berriz, 25°C-koak. Dena den, seinalatu izan da dekretu horrek ez duela neurri zehatzik ezartzen lantokietako tenperaturek maximoak gaindi ezin ditzaten, ez baitu debekurik jartzen: legez enpresei markatzen zaien betebehar bakarra da arriskua ebaluatzea, batik bat, aipatutako tenperaturak gainditzen badira.

Herritarren "frustrazioaren eta etsipenaren" aurrean, politikari profesional guztiak "berdinak" direlako ideia gezurtatu nahi izan du Sanchezek, eta defendatu du ez zeukala PSOEren barruko ustelkeriaren berri eta ez lukeela "sekula" halakorik baimenduko. Dagoeneko ebatzita edo erdi-ebatzita dauden kasuen inguruan, PSOEren Idazkaritza Orokorra tartean dagoen horiei buruz hain zuzen ere (Jose Luis Abalos, Santos Cerdan eta Leire Diazi lotutakoak batik bat), aski irmo hitz egin du presidenteak, ustelkeria onartuz: "Degradazioa gertatu zen jada, orain ikusiko dugu horren purga. Ordain dezatela nahi dugu". Are gehiago: esan du ezin dela "inpunitaterik" egon eta Abalosen kondena "errespetatzen eta ontzat ematen" duela.

Hala ere, ustelkeria "pertsona konkretuekin" lotu eta erantzukizuna hartzea ekidin du Sanchezek, eta lawfare delakoaren ideiari zeharka eutsiz, salatu du "albisteak zurrumurruekin eta buloekin nahasten" ari direla. Horrez gain, Jose Luis Rodriguez Zapateroren defentsan hitz egin du berriz, berekiko "konfiantza" berretsiz eta Zapateroren aurkako akusazioen atzean bere jarrera politikoa dagoela iradokiz: "Feminismoa aldarrikatu zuen presidentea da, Iraken legez kanpoko gerra batetik atera gintuen, eta Euskal Herriko indarkeriarekin amaitu zuen. Eta horrek bat baino gehiago gogaitzen du". Plus Ultraren inguruko ikerketan inputatu dute Zapatero, eta Sanchezek gaur adierazi du gobernuak ez ziola enpresa horri modu irregularrean mesede egin: "Konpainia guztiekin egin genuen COVID garaian zehar, eta berme guztiekin".

Bere senideen defentsan ere aritu da Sanchez, esanez bere emazte Begoña Gomezen eta bere anai David Sanchezen aurkako akusazioak "oinarririk gabeak" direla. Gomezi gaur bertan kenduko diote pasaportea, Juan Carlos Peinado epailearen aginduz.

"Nire herrialdeko Justizian konfiantza dut", gaineratu du presidenteak, eta baieztatu du ez duela hauteskundeetara deituko, batez ere PPk hala eskatu duen arren. "Gobernu hau mozio-zentsura baten bidez bota beharko genuke gaur bertan", azaldu du Alberto Nuñez Feijook. Bada, Sanchezek jakinarazi du legegintzaldiarekin jarraituko duela PSOEk: "Galdera ez da ea jarraitu behar dugun, baizik eta ea nola ez dugun jarraituko".

Bada, EAJk aitortu du Espainiako Gobernuarekin bilerak izan zituela Aiaraldeko enpresari buruz hitz egiteko, "bai maila publikoan bai pribatuan", baina defendatu du horrek ez duela loturarik ikerketapean dauden ustelkeria kasuekin. Are gehiago, EAEn "estrategikoak" diren enpresen alde egindako lanarekin lotu du interbentzio hori. Horiek horrela, esan du ez dela bere erantzukizuna "hirugarren pertsona batzuk" momentu horretan "paraleloki" egiten ari zirena, Leire Diazi eta abarri erreferentzia eginez. Maribel Vaquero jeltzaleak gaineratu du "oso lasai" daudela.

Erreformaren mamiak ezartzen duenez, 2031tik aurrera (urte horretan amaitzen da gaur egungo trantsizio-prozesua, 1964tik aurrera jaiotakoentzako, 67 urteko erretiro-adina finkatzen duena) "doikuntza automatikoko" mekanismo berri bat sartuko da indarrean, bizi-itxaropena handitu izanari zuzenean lotuta. Aurreikuspen horien arabera, 2032tik aurrera, erretiroa hartzeko adin minimoa sei hilabete luzatuko da hamarkada bakoitzeko, eta, ondorioz, erretiroa 2092tik aurrera hartzen duten belaunaldiek, nahitaez, 70 urte bete arte egin beharko dute lana. Merz kantzilerrak komunikabideen aurrean defendatu du ,"aldaketa garrantzitsu horiek gabe, prestazio publikoen maila jaitsi egingo litzatekeela ezinbestean".

Proiektuaren bigarren berrikuntza handia Eskandinaviako herrialdeetan (Suedian, esaterako) ezarritako kapitalizazio-ereduan oinarritzen da, eta soldatapekoak eta korporazioak kapitalen merkatuan elkarrekin inbertitzera behartuko ditu, funts publiko tradizionala osatzeko. Neurri horrek karga gehigarri mailakatu bat ekarriko du, 2028tik aurrera aktibatuko dena, kotizazio-tasan urteko %0,5eko gehikuntzarekin, 2031n %2ko errekargu finkora iritsi arte. Gobernuaren arabera, kostu hori enplegatzailearen eta enplegatuaren artean "erdibana" hartuko dute beren gain. Berlinen datuen arabera, nahitaezko inbertsioaren fluxu horren bidez, gutxienez 30.000 milioi euro injektatuko dituzte urtean inbertsio-funts pribatuetan.

Murrizketa sozialak gastu militarrerako

SPDko Bärbel Bas Lan ministroak proposamena babestu du, "erabateko artelana" dela esanez, eta nabarmendu du kanpoko inbertsioaren bidez lehen zutabe publikoa indartzeak "aukera emango diela belaunaldi gazteei pentsioen gutxieneko maila oinarri arautzailearen %50era arte igotzeko, gaur egungo %48a gaindituz".

"Ongizatearen Estatuko" murrizketa horren iragarpena bat dator Merzek gobernuaren aurrekontu-jarraibideak aurkeztu izanarekin. Ildo horiek aurreikusten dute Alemaniaren gastu militarra %28 handitzea 2027an, partida sozialen eta osasun-partiden kalterako, Europako ekonomia nagusiaren baliabide publikoen esleipenean aldaketa estrategiko bat sendotuz.

Urrutira joan gabe, apirilean, Bizkaiko hiriburuko 50 esku-hartze sozialeko langile inguruk presioa eta jazarpena salatu zituzten, etxegabetze-prozesuetan bereziki. Agerraldi hura Bilboko Etxebizitza Sindikatu Sozialistarekin batera egin zuten; eta, bertan, jakinarazi zuten desalojo horietako batean parte hartzeari uko egin zioten bi langile kalean daudela.

Haatik, egoerak ez du ordutik onera egin. Hala, bi gizarte-hezitzaile horien testigantzak jaso ditu GEDAR LANGILE KAZETAk, eta azken urteotako gertakariak azaltzeaz gain, sektoreko lan-baldintzei buruzko hainbat hausnarketa egin dituzte.

Atxuriko gertakariak eta mehatxuak, 2021ean

Haien arabera, gutxienez bost urte dira agintariekin eta administrazioko bestelako karguekin arazoak izaten hasi zirela. Izan ere, 2021ean, kale-egoeran zegoen geroz eta jende gehiago lotarako leku bila hasi zen bertaratzen Atxuri auzoko saskibaloi-kantxetara. Orduan, bizilagunen kexak ugaritu egin zirela diote: "Lekuan lekuko bizilagunek beti deitu izan dute udaletxera, noizbehinka, gertakariren baten berri emateko. Kezkaz eta arduraz egiten zuten lehen. Hala ere, azken urteotan, etxegabeekiko ardura desagertu egin da, eta orain bizilagunek kexu egiteko eta esku-hartzea eskatzeko egiten diote dei udalari". Bizilagun ugari etxerik gabeko pertsonei gosariak prestatu eta laguntza eskaini asmoz antolatzen hasi zirela nabarmendu dute, baina azkenean, udalak zelaia hesitzea erabaki zuela, inork bertan lo egin zezala galarazteko.

Orduan, udalak beharginei agindu zien Atxurira gerturatzeko eta etxegabeei alde egitea eskatzeko: "Udalak ez zuen inolako bizitoki-alternatibarik, eta besterik gabe bidali gintuzten hara. Horrekin ados ez, eta kaleko esku-hartzeko taldeko kideak elkartu egin ginen. Zera erabaki genuen: ez genuela horrelako prozeduren parte izan nahi". Hori horrela, eztabaida baten beharra ere sumatzen hasi zirela aitortu dute: "Guretzat beti izan da deserosoa etxegabetzeen auzia. Izan ere, gizarte-zerbitzuek, sortu zirenetik, beti balio izan dute laguntzeko, baina baita kontrol sozialerako ere. Hala, desalojoetan gure eginbeharrak zein izan behar ote zuen hausnartzen hasi ginen; ez genuelako nahi arreta behar zuten pertsonek gu Poliziarekin harremantzerik nahi".

Kaleko taldeak plantoa eman orduko, langileen bi goi-arduradunek bete zituzten zereginak; eta, Atxurira horiek bertaratu zirenez, ez dute uste udal-gobernua ohartu zenik ere. Dena dela, Bizitegiren giza-baliabideen sailetik mehatxu egin zieten: "Email bat jaso genuen kaleko taldeko zazpi kideok, Atxurin esku-hartzeko aginduz. Bestela, kaleratu egingo gintuztela adierazi ziguten". Gizarte-hezitzaileak Atxurira joan ziren azkenerako, baina eskaera bat egin zuten: elkarrizketa-prozesu bat abiatuko zutela aurrerantzean langileek eta Bizitegik, haien "kode deontologikoarekin" talka egiten zuten jardunbideetan nola esku hartu argitzeko. Teorian bada ere, eskaera onartu egin zuen GKEak, baina 2021etik ez da sekula elkarrizketa-prozesurik abiatu.

2025ean, planto desalojoetan parte hartzeari

Denboraren joanean, egoera hori ez da apenas aldatu. Antzera aritu dira urteotan, baina gatazka berriro azaleratu zen iaz, Deustuko Erriberan: Bilboko Udalak Lancor pabiloia hustu zuen urrian, eta 80 bat pertsona kaleratu. Izan ere, inguruan plan urbanistiko bat garatzen ari da udala, Zorrotzaurren bereziki. Egitasmo horretan, interes handia dute higiezinen merkatuko enpresek, lurzoruaren erabilera eraldatuko baitute: "Guk betidanik jakin dugu Deustuko Erriberako pabiloietan zenbat jende biltzen zen lo egiteko. Eta noizbehinka desalojoren bat edo beste egon bada ere, guri ez digute zeregin konkreturik eskatu. Iaz, ordea, egoera aldatu egin zen: irailean Lancor pabiloia eraitsiko zutela eta, bertan lo egiten zutenei mesedez espazioa uzteko eta beste nonbaitera joateko eskatzea agindu ziguten. Baina beste inolako baliabiderik eta gomendiorik gabe".

Orduan, bi langileetako bat arduradunekin elkartu zen, eta horrelako prozesu batean parte hartuko ez zuela esan zien: "Denbora zen protokoloak errespetatu gabe aginduak ematen ari zirela. Arduradunekin bildu nintzen, eta erabat deseroso nengoela azaldu nien. Bilera horiek 2021ean adostu genuen elkarrizketa-prozesua noiz hasiko genuen galdegiteko ere baliatu nituen. Hau da erantzun zidatena: 'Ez da horretaz hitz egingo'. Eman zizkidaten aukerak ikusita, ni desalojo-prozesuen parte ez nintzela izango helarazi nien". Nahitaezko lanpostu-aldaketa batekin egin zion mehatxu Bizitegik langile horri; "funtsezko aldaketak" argudiatuta lana utzi nahi bazuen, langabezia-prestazioa jasotzeko merkeagoa izan zedin: "Lan egindako urte bakoitzeko [konpentsatutako] 20 egun jasoko nituzke, 33 beharrean. Argi utzi zidaten ez zela laneko aldaketa bat, nire aurkako erabaki pertsonal bat baizik".

Bigarren beharginak, ordea, interbentzioak ea zein helburu konkretu zituen galdetu zien arduradunei, baina ez zuen erantzun argigarririk jaso: "Astean bitan Erriberatik pasatu eta kale-egoeran zeuden pertsonekin egoteko eskatu ziguten. Gure interbentzioa erregistratzeko bidaltzen zizkiguten txostenek, ordea, ez zuten inolako irizpide teknikorik: ez zen ageri ez helbururik, ez interbenitzeko aholkurik, ez izenik, ez ezer. Txosten horiek lotsagarriak ziren. Horrez gain, inork ez zigun esan ea Poliziak dagoeneko esku hartu zuen; eta, gerora, Poliziak bertan sarekada handi bat egin zuela ohartu ginen. Orduan, Gizarte Larrialdien Udal Zerbitzuan galdetu nuen ea Poliziak zergatik interbenitu zuen. Ez zidan inork ezer esan. Denok zalantza etiko eta tekniko ugari genituen". Beste langilearekin gertatutakoaren berri izan zuenean, berriro eskatu zituen argipenak; baina zuzenean mezu bidez bilera batera joateko agindu zioten: "Bilera hartan nire lankideari egin zioten mehatxua egin zidaten niri ere: lanpostu-aldaketa, degradazioa, eta kalera joan nahi izanez gero, prestazio txikiagoa".

Biak ala biak bat datoz: "Kaleratu egin nahi gintuzten, ahalik eta modu merkeenean". Gatazka nola bukatu zen galdeginda, zera erantzun dute: "Langileen Estatutuan oinarrituta, erreklamazioa jarri genuen. Bi hilabete baino lehenago erantzuna jaso genuen: gure baldintzak onartu zituen Bizitegik. Hala, teorian guk utzi genuen lanpostua, baina kalte-ordainekin eta langabezia-prestazioa jasotzeko aukerarekin". Gatazka guztian zehar, irudi korporatiboa ez kaltetzearren, Bizitegik kaleratzeak ekidin ditu, kosta ahala kosta. Dena dela, hertsadura eta jazarpena oso presente egon dira: "Finean, gu kaleratu egin gaituzte; dena dela, guk gure lana egoki egin nahi izan dugu, hasiera-hasieratik".

Gizarte-zerbitzuei buruzko hausnarketak: burokrazia, kontrola, eskubideen urraketak…

Gizarte-hezitzaileek sektorean nagusi diren hainbat lan-baldintza salatu dituzte, baita betearazten dizkieten funtzioak ere: gehiegizko burokrazia, kontrol soziala areagotu izana edo kritikarako eskubiderik ez izatea horietako batzuk besterik ez dira.

"Sortu zirenetik, gizarte-zerbitzuek bi adar izan dituzte. Batetik, laguntza eskaintzearena. Bestetik, kontrolarena. Azken garaiotan, nabarmen, bigarren hori nagusitu da", argitu dute Bilboko langileek. Duela zenbait urte baino baliabide gehiago daudela adierazi dute, baina arreta jaso behar duen pertsona kopurua are gehiago igo dela ohartaraziz: "Langile eta eguneko zentro gehiago daude orain, baina ez da nahikoa kale-egoeran dagoen biztanleria guztiarentzat. Egoera horrek tentsio handia eragin du". Izan ere, batzuentzat berebiziko laguntza izan daitekeena, burokraziaz itotako prozedura da besteentzat. Hala eta guztiz ere, bi beharginek kritikarako aukerarik ez dagoela salatu dute: "Egitura oso bat dugu lan egiteko, baina lana gaizki egiten ari garela esan eta zer hobetu beharko genukeen adierazi dugunean, kale gorrira bidali gaituzte".

Are, etorkizuneko kexak isilarazteko eta langileak diziplinatzeko jokabidea da Bizitegirena, euren esanetan: "Mezu argia bidali diete gainontzeko kideei; 'isildu zaitez, edo bestela badakizu zer gertatuko zaizun' esango baliete bezala".

Kasu honekin agerian geratzen denez, udal- eta lurralde-agintaritzek, etengabe, ezikusiarena egiten dute gizarte kapitalistaren ondorio lazgarrienak pairatzen dituztenekin, hala nola, kale-egoeran dauden pertsonekin. Errealitate hori agerikoa da agintariek Hiri Antolamendurako Plan Orokorrak (HAPO) edo Lurralde Antolamendurako Gidalerroak (LAG) diseinatzen eta onartzen dituztenean. Hala, egongo da gizarte-zerbitzuek plan urbanistiko horien ondorioak konpontzeko lan egiten dutela uste duenik; baina, kolektibo zaurgarriak lagundu nahi badituzte ere, gizarte-langileek sarri egiten dute topo bestelako egitura administratiboekin: enpresa pribatuekin konplizitateak, traba burukratikoek, eta jarrera autoritarioek osatutako egiturak, hain zuzen ere.

Foruzaingoaren eginbideetan oinarritutako txostenetan jasotzen denez, erasotua urgentziaz ospitaleratu behar izan zuten, haustura ugari jasan zituelako erasoan. Ebakuntza kirurgiko bat egin behar izan zioten, egonkortu ahal izateko. Jipoia bereziki bortitza izan zen arren ("lesio larriei" lotutako delitu posible gisa tipifikatu zuten hasieran), poliziakideek ez zituzten berehala atxilotu inplikatutako pertsonak. Erasotzaileek 28 eta 32 urte arteko adina zuten garaian, eta beren borondatez joan ziren komisariara, jipoia eman eta ia hilabetera, formalki deituak izan ondoren. Deklaratu ostean, ikertutako lau pertsonak aske utzi zituzten behin-behinean, instrukzio judiziala amaitzeko esperoan.

Erasoa isilpean gorde zuten komisariako deklarazioak izan arte, eta dimentsio publiko handia hartu zuen, sare sozialetako hainbat plataformatan gertaeren bideo bat zabaldu eta gero. Horrek haserrea eragin zuen. Orain, auziak berriro ireki du eztabaida, "borrokekin" lotutako beste prozesu judizial batzuekin alderatzen baitute kasua. Esarerako, bere garaian Altsasuko gazteei ezarritako zigor gogorrak ekarri dituzte gogora; izan ere, "terrorismoagatik" kondenatutako altsasuarren aurkako zigorrak nabarmen handiagoak ziren, orain inplikatuta dauden militarrek dituzten eskaera fiskalekin konparatuta. Momentuz, kasuaren ardura duen auzitegiak ez du epaiketa hasteko behin betiko datarik ezarri.

Ohartarazi duenez, aldaketak Trapaga, Ortuella, Abanto eta Muskizko udalerrien arteko lotura okerragotuko du gainera, baita Leioaren eta Barakaldoren artekoa ere. Hori gutxi balitz, "Rontegi zubiak bizi duen trafiko-kolapso egoera areagotu" egingo da, "orain arte autobusa hartzen zuen jende asko autoa hartzera bultzatuko baitute". Subflubiala Ezetik seinalatu dutenez, erabakiak erakusten du diputazioak "kotxearen alde egiten duela, garraio publikoa baztertuz": "Trapaga eta Leioaren arteko autobide bat egiteko 500 milioi euro baino gehiago gastatu nahi dituen bitartean, udalerri bi horien arteko garraio publiko bidezko lotura bakarra desagerrarazi nahi du".

Aurreko asteko elkarretaratzean, Bizkaiko Foru Alfundiari exijitu zioten Muskiz-Las Arenas linea manten dezala eta subflubialaren proiektua bertan behera utz dezala, "diru hori garraio publikoa bultzatzeko" erabil dadin. Leioa eta Portugalete arteko itsasadarraren azpian egin nahi dute subflubiala.

Imanol Satrustegi eta Lisabe Velasco historiagileek emango dute uztailaren 3ko hitzaldia, eta Altsasun Gerra Zibilak nola lor hartu zuen landuko dute, errepresioa eta erresistentzia antifaxista aztertuz besteak beste. 18:00etan izango da saioa, Gure Etxean.

Hurrengo eguneko mendi-martxan, berriz, "duela 90 urte 400 bat gazte altsasuar inguruk faxisten errepresiotik ihesi egindako ibilbide berbera" errepikatuko dute. Goizeko 07:00etan aterako dira Lazaro Etxeberria harrobitik, eta Beasaineraino joango dira.

Algortako pisu batean derrigortzen zituzten prostituitzera, eta proxenetek txandaka igaroarazten zituzten bertatik hiru emakumeak, beldurra eta mehatxuak erabiliz. Drogak hartzera ere behartzen zituzten.

Esplotatzaileek, gainera, pilaturik izaten zituzten biktimak; batzuetan, ohea partekatu behar zuten. Egunean bi orduz soilik uzten zieten kalera ateratzen, eta gainerako ordu guztietan eskuragai egon behar zuten. Jasotako diruaren erdia proxenetei eman behar zieten emakumeek.

Kritikak eta polemika sortu ditu Yadan Legeak, baita protestak ere: Baionan (Lapurdi), aurreko larunbat goizean egin zuten lege-proiektua gaitzesteko manifestazio bat, Baiona Palestinarekin kolektiboak antolatuta. "Antisemitismoa borrokatzearen aitzakiapean, lege horrek herri palestinarrarekiko sustengua oraindik gehiago kriminalizatzeko eta adierazpen zein protesta eskubidea oraindik gehiago murrizteko xedea du. Estatuaren autoritarismoa indartzen duen dinamika sakontzen du", seinalatu zuten mobilizazioaren amaieran. Kritikatu zuten, hain zuzen ere, "sionismoari eta Israelgo Estatuari buruzko kritika oro juduen kontrako gorrotoarekin berdintzen" duela lege-proiektuak, eta "nahasketa biziki larria" dela hori.

Horiek horrela, gogorarazi zuten "palestinar herriaren kanporatzea, desjabetzea eta bere eskubideen ukazioa oinarri duen estatu genozida, kolonialista eta supremazista horren existentzia", alegia, Israelen existentzia, "herri palestinarraren zapalkuntzaren kausa" dela. "Israelgo Estatuak existitzen segitzen dueino, aterabide justu eta iraunkorrik ez da posible izanen", xehatu zuten. "Palestinar herriarekiko elkartasuna mehatxu, zentsura edo intimidazio bidez isilarazteko saiakerak" gaitzetsi zituzten beraz, eta jakinarazi zuten "palestinar herriak bere askatasunaren alde eramaten duen borroka osoki sustengatzen segituko" dutela. "Ez da isilaraziko gaituen legerik, ezta gibeleraziko gaituen intimidaziorik ere".

Urola Kostako Etxebizitza Sindikatu Sozialistarekin harremanetan jarri zen familia, eta hainbat exijentzia egin dizkiote etxejabeari, tartean, ohiko etxebizitza bati dagokion alokairu-kontratua egitea; "guri dagokiguna", familiak zehaztu duenez. Momentuz, ordea, ezezko biribila eman du jabeak. "Guk ez dugu nora joan, eta horregatik erabaki dugu etxean geratuko garela", ohartarazi dute maizterrek.

"Kasu hau herri-eredu kapitalistaren adierazpen bat gehiago da, irabaziak lehenesten dituen gizarte-ereduarena", seinalatu dute Urola Kostako Etxebizitza Sindikatu Sozialistatik. Azaldu dute "langile-klasea kanporatua izaten ari dela Zarauztik", besteak beste, "alokairu ordainezinen, bizitzaren garestitzearen eta aldi baterako alokairuen" bidez. "Horren aurrean, antolatzea eta borrokatzea da geratzen zaigun bide bakarra". Zarautzen, hastear dira San Pelaio jaiak, eta ekainaren 25ean, San Pelaio Egunaren bezperan, elkartasun-argazki bat aterako dute aipatutako familiari babesa emateko.

Beste kasu bat Orion

Eskualde berean, Orion (Gipuzkoa) hain zuzen ere, antzeko beste kasu baten berri eman zuen sindikatuak duela urtebete: aldi baterako iruzurrezko kontratuak sinatzera behartzen zuten familia bat, eta uda iristean, euren etxea utzi behar zuten urtero-urtero. Iaz, baina, planto egin zuten maizterrek, eta etxean gelditzea erabaki zuten, sindikatuaren eskutik. Bertan jarraitzen dute oraindik.

Urola Kosta bezalako eremu turistifikatuetan, ohikoa da etxejabeek maizterrak behartzea aldi baterako alokairu-kontratuak sinatzera. Modu horretan, uda garairako etxe horiek hustea eta erabilera turistikoa ematea lortzen dute jabeek, hilabete gutxi batzuen buruan milaka eta milaka euro gehiago irabazteko.

Ebazpen judizialak zehazten duenez, osasun-krisiaren testuinguruan, hiru akusatuek adostasunez eta modu koordinatuan jardun zuten, Garraio Ministerioan zuten eragina erabiliz, Soluciones de Gestión enpresak (Aldamari lotutako merkataritza-enpresa bat) bi kontratu publiko lor zitzan. Auzitegiak frogatu du, antza, 2020ko martxoaren 20an hasi zirela operazioak: data horretan, Abalosek ministro-agindu bat sinatu zuen eta bide egin zion 8 milioi maskara erosteari, aipatutako enpresari mesede egiteko asmoz.

Hurrengo egunean, martxoaren 21ean, Estatuko Portuen erakunde publikoko lehendakaritzak formalki esleitu zion kontratua enpresa horri, 20 milioi euroan; 2,5 euroko prezioa finkatu zuten maskara bakoitzarentzat. Egun batzuk geroago, bigarren erosketa zentralizatu bat egin zuten Trenbide Azpiegituren Administratzailearen (ADIF) bidez, 12,5 milioi euroan, beste 5 milioi maskara erosteko.

Nahiz eta Ministerio Publikoak eta akusazio partikularrek seinalatu duten Aldamak 3,7 milioi euroko komisioak eskuratu zituela bi kontratu horiengatik (MTM 180 eta Deluxe Fortune sozietateen bitartez bideratu zituen), Auzitegi Gorenak uko egin dio enpresariari iruzurraren parekoa den isun bat jartzeari. Aukera zegoen Aldamari informazio pribilegiatua aprobetxatu izana leporatzeko, baina delitu horretatik absolbitu dute epaileek, "egoera pandemikoaren larritasuna, urgentzia eta material sanitarioaren lizitazioen berehalakotasuna edozein operadorerentzat begi-bistakoak" zirela argudiatuz.

Ondorioz, epaiak edozein erantzukizun zibiletik salbuesten du Aldama, eta zigor ekonomikoa 430.298 euroren konfiskazio kolektibora mugatzen du, Abalosekin eta Garciarekin batera. Funtzionario-eroskeriatik eratorritako legez kanpoko irabaziei dagokie zenbateko hori, eta kantitate horretatik 340.000 euro ordainduko ditu Aldamak. Auzitegiak berak bere idazkian ohartarazi duenez, komisioak kobratzen zituen enpresaburuaren irabaziak 6,6 milioi eurokoak izan ziren, Barne Ministerioari egindako salmentak eta Kanarietako eta Balear Uharteetako osasun-zerbitzuekin egindako negozioak barne hartuta. Horien adarrak modu independentean ikertzen ari dira Auzitegi Nazionalean.

Auzitegi Gorenaren Madrilgo egoitzan egin dute epaiaren jakinarazpen ofiziala. Auzitegiak dei egin zien defentsen ordezkari legalei eta auzian parte hartu duten akusazioei 12:00etarako bertaratzera. El País egunkariak jasotako iturriek jakitera eman dutenez, sartu aurretik, telefono mugikorrak aretotik kanpo uzteko eskatu zien auzitegiak, "saioaren konfidentzialtasuna babesteko eta filtrazio modu oro saihesteko". Abalos eta Garcia bideokonferentzia bidez agertu ziren, Madrilgo Soto del Real espetxetik, eta hala entzun zuten epailearen ebazpena; azaroaren 27tik behin-behineko espetxealdia betetzen ari dira. Aldiz, askatasun-egoeran dago Aldama enpresaria, eta Gorenaren egoitzara joan da, bere abokatu Jose Antonio Choclanekin batera.

Maiatzaren 6an prozesu judiziala sententziaren zain geratu eta aste batzuetara iritsi da epai hau. Hamalau saio izan ziren ahozko epaiketan, eta 70 pertsonak baino gehiagok deklaratu zuten lekuko modura; besteak beste, goi-kargudun publikoak, funtzionarioak, enpresaburuak, perituak, guardia zibilak eta auzipetuen senideak. Azken alegazioen jardunaldietan, Abalosen eta Garciaren defentsek beren ordezkatuen absoluzioa eskatu zuten, "kargu-froga falta nabarmena" argudiatuz. Aitzitik, Aldamaren defentsak kondena nabarmen murriztea eskatu zuen, eta lortu zuen auzitegiak zigorra lau urte eta erdira jaistea, akusazioek zazpi urte eskatzen zituzten bitartean. Azkenean aringarria aitortu diote Aldamari, "instrukzioan Justiziarekin lankidetzan aritu" izanagatik eta horren "garrantziagatik".

Auzitegi Gorenak emandako ebazpena faktore erabakigarria da, Koldo auzitik eratorritako gainerako prozesu bereiziak garatzeko orduan. Prozesu horiek modu independentean tramitatzen ari dira gaur egun Auzitegi Nazionalean, eta zuzenean eragiten diote PSOEri, argitaratutako ustelkeria kasuek erabat hartu baitute. Prozesu horietan parte hartzen ari diren aldeak Auzitegi Gorenaren irizpide horren esperoan zeuden, aurrera egin zezaten gainerako ikerketek: mahai gainean daude komisioen truke egindako obra publikoen ustezko iruzurrak, funtsen desbideratzea eta gobernuko alderdiari lotutako eskudiruzko ordainketa posibleak. Arlo politikoan, irizpenaren eraginak ez du soilik bukatutzat eman Pedro Sanchezen PSOEko lehenengo Antolakuntza idazkariaren ibilbidea: haren ondorengoa den Santos Cerdanen ibilbideari zuzenean eragin dio, gobernua fiskalizazio judizial zorrotz baten pean mantentzen duen agertoki batean.